23-09-07

Bob Dylan: John Welsey Harding

 JWH

John Wesley Harding 

In de herfst van 1967, terwijl de spontane sessies met The Hawks in Big Pink (zie The Basement Tapes) nog volop aan de gang zijn, vertrekt Bob Dylan vrij plots naar Nashville, Tennessee. Hij wil er een paar songs gaan opnemen. Maar andere dan diegene die hij met Robbie Robertson en diens makkers in de kelder heeft gespeeld.

Daarom neemt hij de trein. Tijdens de twee dagen lange reis heeft hij rustig de tijd om te schrijven. Hij concentreert zich volledig op de teksten."Er zijn slechts twee nummers op die plaat waarbij de muziek tegelijk kwam," legde Dylan in 1978 uit. "De andere nummers waren eerst uitgeschreven en ik bedacht de melodie achteraf. Zo had ik nog nooit gewerkt en ik heb het sinds toen ook nooit meer gedaan. Dat verklaart misschien waarom de plaat zo speciaal is." 

In Nashville heeft hij afgesproken met Bob Johnston, de producer van zijn laatste platen. "Hij logeerde in de Ramada Inn hier in de buurt," vertelt Johnston, "en hij speelde me de nummers voor. Hij wou alleen maar gitaar, bas en drums op de plaat."

Dylan wist precies wat hij wilde: "Ik hoorde wat voor geluid Gordon Lightfoot kreeg met Charlie McCoy en Kenny Buttrey."  Hij bedoel The Way I Feel, de tweede langspeelplaat van de Canadese singer-songwriter, met daarop onder andere het prachtige 'Canadian Railroad Trilogy'."Ik had met die twee al eerder gewekt," gaat Dylan verder, "En ik dacht: als hij dat kan, moet ik dat ook kunnen." Maar het zal anders uitdraaien. 

Op dinsdag 17 oktober 1967 staat Bob Dylan, voor het eerst in achttien maanden, terug in een studio. Het is opnieuw Studio A, de Columbia Recording Studios, waar hij Blonde On Blonde heeft opgenomen. Inmiddels is er spiksplinternieuwe 8-sporen apparatuur geïnstalleerd.

De doorwinterde sessiemuzikant Charles McCoy is verbaasd wanneer hij Dylan terug ziet: "Hij was erg veranderd. Hij was helemaal iemand anders geworden. Hij had niet meer die wilde haardos. Zijn haar was een stuk korter. Maar ook zijn stem was veranderd. Ik heb begrepen dat er iets was gebeurd… Hij had iets aan de hand gehad… Ik weet niet of dat er iets mee te maken had, maar zijn hele houding was veranderd. Veel meer ontspannen." Waar bij de vorige sessies de muzikanten uren moesten rondhangen terwijl Dylan aan de teksten bleef schaven, konden ze nu meteen beginnen en drie uur later staan er evenveel afgewerkte nummers op band. 'The Drifter's Escape' en 'I Dreamed I Saw St. Augustine' hebben elk slechts een viertal takes nodig en het laatste nummer staat zelfs in één keer op band. “We liepen naar binnen en knalden ze eruit als demo’s,” bevestigd de drummer. “Het leek zo van, hoe rauwer, hoe beter. Hij hoorde een foutje en lachte dan wat in zichzelf van: ‘prima man. Net wat ik hebben wil’. Hij wist alles en wist precies wat hij wou.” Dat laatste nummers is een talking blues 'The Ballad of Frankie Lee and Judas Priest'. In zijn boek "The Bible in the Lyrics of Bob Dylan" somt Bert Cartwright maar liefst vijftien verwijzingen naar de Bijbel op in dat ene nummer. In negen van de twaalf nummers van John Wesley Harding vindt Cartwright er zelfs eenenzestig terug.  In een interview met Toby Thompson in 1968, verklapt Dylans moeder, Beatty Zimmerman, dat "in zijn huis in Woodstock er tegenwoordig een grote Bijbel geopend ligt op een standaard in midden van zijn studeerkamer. Van alle boeken die overall in dat huis liggen, krijgt die Bijbel de meeste aandacht. Voortdurend springt hij recht om het een ander er in op te gaan zoeken." Dat verklaart waarom de teksten wemelen van oudtestamentische woorden als "saints, "messengers" en "judgement". De liedjes lijken wat sfeer betreft zo uit de negentiende eeuw weggelopen. Het zijn ballades vol met vermaningen en bijbelse metaforen.

Zo vertelt 'Drifter's Escape' het verhaal van een veroordeelde die aan de gevangenis ontsnapt wanneer de bliksem het hof verwoest. En 'The Ballad of Frankie Lee and Judas Priest' wordt raadselachtig besloten met het advies: "One should never be where one does not belong". En bovenal: "Don't go mistaking Paradise for that home across the road!"

Misschien is het gewoon een parodie op liedjes met een boodschap?

De teksten doen meer vragen rijzen dan dat ze er beantwoorden. Korte tijd na het uitbrengen van de plaat zal Dylan verklaren: "Ik probeer nu minder woorden te gebruiken. Er is geen enkele regel die je kunt doorprikken, er zit geen enkel gat in de verzen. Er is geen woord teveel. Iedere regel heeft iets te betekenen."

Ook de dichter Allen Ginsberg heeft daarover wat te melden: "In 1968 waren we over poëzie aan het praten. Hij vertelde me dat hij kortere regels schreef en dat iedere regel betekenis moest hebben. Hij wou niet meer dat er iets tussen kwam gewoon omdat het moest rijmen. Iedere regel moest het verhaal vooruit helpen. De song voortstuwen. Dat leidde tot spul met The Band, zoals 'I Shall Be Released' en enkele van die sterke laconieke nummers zoals 'The Ballad Of Frankie Lee and Judas Priest'. Er was geen woord teveel, geen ademtocht verspild. Alle beelden moesten functioneel zijn, in plaats van louter versiering."

De volgend dag keert Dylan terug naar Woodstock waar de dagelijkse jamsessies met The Hawks gewoon verder gaan.

* * *

Pas na drie weken duikt hij terug op in Nashville. Op 6 november vindt er de tweede opnamesessie voor John Wesley Harding plaats. Hoewel er weer maar drie en half uur gewerkt wordt, staan er deze keer zelfs vijf nummers op band.
Dat zijn: 'All Along the Watchtower', 'John Wesley Harding', 'As I Went Out One Morning', 'I Pity the Poor Immigrant' en 'I Am a Lonesome Hobo'.

* * *

En na nog eens een onderbreking van drie weken, volgt op 29 november nog een derde en laatste opnamedag voor John Wesley Harding.

In de tussentijd had Dylan aan Robbie Robertson en Garth Hudson gevraagd om wat overdubs aan te brengen op de basis tracks: "We hadden het er over om wat meer instrumenten aan toe te voegen, maar ik vond het echt goed zoals het was en ik wist niet hoe ik het kon verbeteren," meent Robertson. "Dus bleef het zoals het was."

Daarom heeft Johnston voor de laatste opnamen een derde muzikant uitgenodigd: steelgitarist Pete Drake. Dit instrument wordt normaal geassocieerd met Country & Western muziek en het is dan ook voor het eerst dat het zal worden gebruikt in de rockmuziek.

Hoewel, 'I'll Be Your Baby Tonight', een van de beide nummers die tijdens de sessie, van 6 tot 9 uur 's avonds op band worden gezet, leunt wel erg tegen de traditionele Country aan. Het andere is 'The Wicked Messenger', waarvan de versie die later op Biograph zal worden uitgebracht, wat extra harmonica aan het einde brengt.

Dylans harmonica en gitaarspel zijn trouwens op deze hele LP uitstekend. Misschien dat hij extra zijn best heeft gedaan omdat er zo weinig andere instrumenten zijn om zich achter te verbergen.

Drake is er niet meer bij voor de vierde en laatste sessie, die aansluitend doorloopt tot middernacht. Daarin worden nog eens twee nummers vastgelegd: 'Down Along The Cove' en het 'Dear Landlord' - een pleidooi voor begrip.Het zal wel geen toeval zijn dat 'Down Along the Cove' en 'I'll Be Your Baby Tonight' de twee nummers zijn waarvan Dylan de tekst niet eerst had geschreven.

Tekstueel verschillen deze nummers sterk van de rest van de plaat: het zijn warme, zelfs vrolijke liefdesliedjes, zonder één Bijbelse referenties.

* * *

Wanneer de volgorde van de nummers moet worden bepaald heeft Dylan problemen met het plaatsen van het nummer over de Texaanse outlaw John Wesley Hardin (zonder g).

"Ik wou een traag nummer schrijven over... zoals zo'n oude cowboy... gewoon, een goede lange ballade. Maar halfweg de tweede strofe, raakte ik het beu. Ik had de melodie en die was te goed om weg te doen. Dus schreef ik snel een derde strofe. Zo werd het opgenomen.... Ik wist echter dat mensen gingen luisteren naar dat liedje en dat ze er niet zouden begrijpen wat er aan de hand was. Om te voorkomen dat ze er later over zouden vallen, maakten we er het titelnummer van en zetten het aan het begin. Als we dat niet hadden gedaan zouden mensen later gezegd hebben dat het een wegwerpnummer was."

Sommige biografen hebben er wel opgewezen dat de initialen ook kunnen worden gelezen als een verwijzing naar JaWeH. Met Dylan weet je nooit...

* * *

Ondertussen moet er een foto worden getrokken voor de hoes. De huisfotograaf van Columbia, John Berg vertelt: "Albert Grossman belde me en zei dat Dylan de foto's onmiddellijk wou kunnen zien, zodat hij dadelijk kon beslissen. Ik zei: 'geen probleem! We doen het met Polaroids.' We trokken naar Woodstock, naar het huis van Grossman. Bob kwam er ook naar toe. Bob Cato was bij me. Dat was mijn baas. Cato gebruikte een kleuren Polaroid en ik had een zwart-wit toestel."

Dylan staat er op dat twee Bengaalse zangers mee of de foto gaan. Grossman heeft de gebroeders Das meegebracht van een trip naar Indië, om hen te introduceren in de Verenigde Staten. The Bauls of Bengali, zoals ze zich noemen, zijn rondtrekkende muzikanten die een mengeling brengen van poêzie met historische vertellingen, traditionele instrumenten en Oosterse religie en daarmee eenvoudige, maar sterke muziek te brengen. Ze bezingen vooral het lot van het individu en het recht van de mens om zich vrij te ontwikkelen.

Naast Luxman en Purna Das wordt ook een klusjesman, die toevallig daar aan het werk is, er bij betrokken. Er wordt afgesproken om de foto achteraan in de tuin te trekken, bij het zwembad. Als om aan te geven dat mode niets meer voor hem betekend draagt hij zelfs dezelfde jas als op de hoes van Blonde on Blonde.

"Het was de koudste dag van het jaar," gaat Berg verder. "Het was zeker 20° onder 0. Het was zo koud, dat we allemaal naar buiten liepen en foto's trokken zolang dat ging. Dan stopten we ze onder onze armen - om ze warm te houden - en renden dan snel terug naar binnen om wat cognac te drinken. Dan legden we de foto's allemaal open op een grote tafel en Dylan koos er een uit."

* * *

Amper vier weken na de laatste sessie ligt de plaat opeens in de winkels. Hoewel het Dylans eerste nieuwe materiaal sinds zijn motorongeluk is, heeft hij uitdrukkelijk in het contract met Columbia laten opnemen dat hij geen publiciteit vooraf wou. John Wesley Harding wordt op 27 december 1967 uitgebracht.

Alles is bewust simpel gehouden: de eenvoudige, akoestische bezetting, de structuur van de nummers (veelal slechts drie strofen) en repetitieve cycli van telkens drie of vier akkoorden (of zelfs maar twee zoals in 'Drifter's Escape' en 'The Wicked Messenger'!).
Op de hele plaat staat geen enkel refrein!

De plaat druist in tegen de geest van de tijd, waarin popgroepen alleen nog tevreden zijn met de bombast van symfonie orkesten en elektronische snufjes, in navolging van Sgt. Pepper's Lonely Heart's Club Band.
Achteraf ontkent Dylan dat hij zich met opzet afkeerde van de algemeen heersende trend. "Ik was niet echt met opzet op zoek naar zo een zacht geluid. Ik had graag... wat meer steel gitaar, meer piano. Meer muziek... In die tijd waren veel mensen bezig met elektronica, en daar ken ik niets van. Ik ken zelfs niemand die er iets van kent. Dat geluid was niet echt gepland."

De hoes is al even sober als de inhoud: een zwart-wit foto van Dylan met drie andere mannen, in een doodgewone omgeving. De foto is omkaderd met een grijze (Amerika) of beige (Europa) rand. Het kan niet anders dan worden gezien als een reactie op de overdaad van hoezen van de Beatles-elpee, waarop de vier uit Liverpool staan afgebeeld met hun kartonnen afbeeldingen van hun helden.

Maar zoveel eenvoud kan natuurlijk niet, in een land dat dol is op complot theorieên. Al snel wordt "ontdekt" dat er foto's van The Beatles verborgen zijn op de hoes. Vooral de zelfverklaarde Dylanoloog A. J. Weberman is er vast van overtuigd en geeft graag tekst en uitleg op TV.

Het kersverse muziektijdschrift Rolling Stone wijdt er zelfs een artikel aan. "Op de hoesfoto van Bob Dylans plaat zouden verschillende kleine gezichten zijn verborgen in de bomen en in de kledij. De gezichten zijn uiterst klein en haast niet te onderscheiden. Maar minstens vier van die portretten zouden die van The Beatles zijn."

Een hele beschrijving volgt van hoe je de hoes moet vasthouden in allerlei hoeken.

De fotograaf reageert laconiek: "Tsja, als je het echt wil, dan kun je van alles zien!" Omdat het, van in het begin, zijn bedoeling was om een "album of songs" te schrijven, weigert hij dan ook om ‚‚n van de nummers als single naar voor te schuiven. Dat hoeft ook eigenlijk niet, want de LP komt op 27 januari 1968 de Billboard-albumlijst binnen en bereikt de tweede plaats. In Engeland stoot de plaat helemaal door tot de top.

* * *

Op 3 oktober 1967, twee weken voor de eerste sessie voor John Welsey Harding, was Woody Guthrie, na een lange lijdensweg, overleden. Zodra hij van de dood zijn grote voorbeeld hoorde, hing Dylan aan de telefoon Harold Leventhal, Guthries oude vriend en manager met de belofte om, indien er een herdenkingsconcert kwam, hij zeker mee zou doen.

Op 20 januari 1968 vinden in de Carnegie Hall in New York twee concerten plaats. Er zijn optredens van zijn zoon Arlo Guthrie, Joan Baez, Peter, Paul & Mary, Judy Collins, Ritchie Havens en Bob Dylan & The Crackers (The Band hebben nog steeds geen officiële naam).

Ze staan dertien minuten op het podium en spelen vlammende versies van drie nummers van Guthrie: 'I Ain't Got No Home', 'Dear Mrs. Roosevelt' en 'Grand Coulee Dam'. Tom Paxton: "Het was zijn eerste optreden sinds zijn ongeval... Ik had geen idee hoe het zou gaan klinken... Ik vond het schitterend. Het was schokkerend, maar op een goede manier. Ik had geen idee dat songs van Woody Guthrie zo konden klinken."

De registratie van het concert wordt pas in januari en april 1972 uitgebracht in twee delen: A Tribute to Woody Guthrie, Part One & Two, maar het laatste nummer is (iets) gemakkelijker te vinden op de compilatie-cd Bob Dylan Live 1961-2000.

the_band

De dag van het concert begint Jimi Hendrix in de Olympic Studios in Londen met het opnemen van een psychedelische versie van het nummer 'All Along The Watchtower'. Het wordt zijn vijfde single. Jimi's ziedende cover wordt veel beroemder dan het origineel.

16-09-07

Bob Dylan: The Basement tapes

The Basement Tapes  

oephel4s

Na het ongeval met zijn motor (voor de kenners: een Triumph 650 Bonneville) op 29 juli 1966 dook Dylan onder bij een bevriende arts in Middletown, waar hij tot rust mocht komen. Een echte behandeling was blijkbaar niet nodig, al had hij wel een steunverband om zijn nek en ging hij veel zwemmen om de pijn in zijn rug te verzachten. Kwatongen beweren dat hij zich verscholen hield om af te kicken.  Bob Dylan was pas 25. Hij zag in dat het zo niet langer kon. De verplichtingen, de drugs, de druk… 

Later gaf hij toe: "Het keerpunt was kort na het ongeval. Op een nacht met een volle maan, keek ik uit over de donkere bossen en dacht: 'Er moet iets veranderen'."

 

Pas na zes weken keerde hij terug naar zijn vrouw en kinderen in het landelijke Byrdcliffe, nabij Woodstock. Die kunstenaarsenclave ligt op meer dan twee uur rijden van New York. Dylan had er in ’65 Hi Lo Ha gekocht, een groot cederhouten huis uit 1910, met vijf open haarden en evenveel badkamers. Ver van alle drukte geniet hij er met volle teugen van zijn leven als brave huisvader. Een van de weinige die hem daar af en toe ging opzoeken is Al Aronowitz, de journalist die hem bij The Beatles introduceerde. Aronowitz meende later: "Bob en Sara waren zowat het onafscheidelijkste koppel dat ik ooit heb gezien. In de jaren na zijn ongeval, was Bob doorlopend verliefd op zijn vrouw."

 

* * *

 

Omdat Dylan, volgens het contract uit 1961, CBS nog maar één plaat moet, begint zijn manager Albert Grossman, alvast aan het onderhandelen met andere platenmaatschappijen. MGM is geïnteresseerd. Zij bieden een miljoen dollar als voorschot. Een contract wordt getekend.

Maar Clive Davis, de vice-voorzitter van Columbia Records wil hem niet zomaar laten gaan. Hij speelt de verkoopcijfers van hun artiest door aan de concurrentie. Van Dylans platen zijn immers nooit meer dan een half miljoen  verkocht, terwijl The Beatles, The Rolling Stones en zelfs Elvis Presley het veel beter doen. De rebelse Dylan slaat alleen aan bij een jonger publiek en schrikt hun kapitaalkrachtiger ouders af. MGM trekt zich terug.

 

Bij gebrek aan nieuw materiaal brengt Columbia op 27 maart 1967 dan maar een verzamelplaat uit: Bob Dylan's Greatest Hits - ook al zijn weinig van deze tracks echt hits geweest. Bij de plaat zit ook de nu wereldberoemde poster van Milton Glaser waarop Dylans haar vervangen is door psychedelische kleurenslierten.

De LP komt op 6 mei 1967 de Billboard-albumlijst binnen en bereikt de top tien.

00103049 

Op 1 juli tekent Dylan dan een nieuw contract voor vijf jaar bij zijn oude platenmaatschappij. Hoewel het voorschot slechts 200 000 dollar is, krijgt hij 20% royalties op nieuwe platen , een extra 5% op oud werk en ongebruikelijke macht over zijn materiaal. De aanleiding tot zoveel toegefelijkheid is prestige. Andere, beter verkopende acts, willen graag op hetzelfde label als hun grote voorbeeld ondergebracht worden. En het mysterie dat om Dylans verdwijntruc hangt werkt: Greatest Hits is Dylans best verkochte plaat tot dan toe geworden: drie miljoen exemplaren.

 

* * *

 

Het eerste teken van leven van de man zelf komt op 7 mei 1967.  Het New Yorkse Daily News publiceert een nieuw interview met de popster. Op de vraag van Michael Iachetta wat hij heeft gedaan de laatste maanden antwoordt Dylan: “Boeken gelezen van mensen waarvan jij nooit hebt gehoord, denken waar ik naar toe moet en waar ik loop. Ik ben met teveel tegelijk bezig!"

 

Het interview is bedoeld als promotie voor de documentaire film Don't Look Back die dezelfde dag in première gaat in het Presido Theatre in San Francisco. Dylan zelf komt natuurlijk niet opdagen.

 * * * 

Hij heeft het veel te druk met het hermonteren van de volgende film: Eat The Document. Enkele maanden geleden had D. A. Pennebaker hem een voorvertoning laten zien van de documentaire over zijn meest recente tournee. "Ze hadden er een tweede Don't Look Back van gemaakt," meende hij in 1978. "Alleen deze keer voor televisie. Ik had niks beters te doen dan de film te bekijken. Het hele spul, inclusief alle ongebruikt materiaal. Het werd me snel duidelijk dat het rommel was. Kilometers en kilometers rommel."

 

De confrontatie met zichzelf kwam hard aan.

"Toen hij de film voor het eerst zag was hij geschokt,” weet de zangeres Nico. “Niet omwille van zijn gedrag, maar om hoe hij er uit zag. Zijn voorkomen voor altijd vast gelegd op film, door iedereen te bekijken: mager als een lucifer, in een leren jas. Hij wou er uit zien als Brian [Jones] of Jim [Morrison], niet als een folkzanger. Dat is waarom hij de film wou tegenhouden. Vreemd, want hij had een eigen imago, als hij er niet probeerde uit te zien als iemand anders - het Dylan kapsel? Iedere artiest gaat door zo een fase. Ze maken hun eigen beeld, beetje bij beetje. Soms overdrijven ze en maken zich belachelijk - kijk naar Lou Reed. Het is niet altijd pure ijdelheid; het is ook voor hun volgelingen, om een held te zijn, een perfect idool."

 

Ontevreden met het resultaat zoals het door Pennebaker werd gepresenteerd, besloot Dylan om de hele film te verknippen en door elkaar te hutselen. Robbie Robertson kwam hem daarbij helpen. Hij trok voorlopig in bij Bob en Sara. En ook Howard Alk, de cameraman die de film in Engeland had geschoten, assiteerde.

 

Na enkele weken besloot Dylan dat hij wat extra scènes wou draaien. Hij nodigde wat vrienden uit om te komen te acteren. In februari arriveerden Rick Danko en Richard Manuel. Sinds het ongeval zaten The Hawks in het Chelsea hotel te wachten. Ze werden immers nog altijd doorbetaald. “Dat was de eerste keer dat ik aan Woodstock werd blootgesteld,” aldus Danko, “In de winter, filmend in de sneeuw.”

Passend bij het surrealistische resultaat werd de film Eat The Document gedoopt. Zelfs nu, veertig jaar later hebben weinig mensen de documentaire gezien. 

Wanneer Garth Hudson enkele weken later ook arriveert, huren The Hawks een huis in het nabijgelegen West Saugerties. Omwille van de aardbeienijs kleur waarin het is geverfd wordt het Big Pink gedoopt. Robertson en zijn vriendin Dominique verkiezen een ander verblijf.

big_pink

Robertson blikt terug: "Ik woonde er wel niet, maar het idee was dat we, net als in New York, samen zouden hokken. Maar in plaats van in de stad was het nu in op het platteland. Het was een soort clubhuis en wij waren dan een bende - alleen speelden wij muziek in plaats van te gaan vechten. Elke dag kwamen we samen. En zodra Bob beter was, kwam hij ook elke dag."

 

“Bob en Robbie kwamen hier elke dag, vijf tot zeven dagen per week, zeven of acht maanden lang,” aldus Danko. “Bob verscheen altijd klokslag twaalf uur.” Hij zette een kop koffie en ratelde op de typmachine. The Hawks waren, na jaren van touren gewoon aan een nachtelijk regime van ’s avonds werken en overdag slapen. Met kinderen in huis was Dylan overgeschakeld op een meer geregeld leven. Met zijn irriterend getyp waarschuwde hij de mannen dat het tijd was om uit bed te komen.

"We verzamelden om een uur of één in de kelder van Big Pink,” bevestigd Robertson. ”Het was pure routine. Om niet gek te worden van verveling  speelden we elke dag muziek… zomaar. Zonder een speciale reden. We waren geen plaat aan het maken. We dolden maar wat, om de tijd te doden."

 

Het maakt niet uit of het folk, blues of country is. Ieder nummer is diep geworteld in de tradities van de Amerikaanse muziek. "Met die covers wou Bob ons opvoeden," meent Roberston. "Wij moesten niks van dat folkgedoe hebben in het begin - we kenden daar absoluut niks van... Hij kwam dan met iets als '[The Banks of the] Royal Canal,' en wij riepen uit: 'Dat is prachtig!'"

... hij kende er zo veel. Hij kwam naar Big Pink of waar we ook waren en toverde dan weer zo een oud nummer uit zijn hoed. Hij had zich voorbereid. Hij oefende eerst en dan pakte hij er mee uit, om het ons te tonen."

De grote verscheidenheid aan materiaal is opmerkelijk. Van alles laat Dylan de revue passeren: van zeeliederen tot country tranentrekkers, van pure gospel tot eenvoudige moraliserende liedjes, van de Engelse en Ierse balladen tot die uit het Apalachen gebergte…  Johnny Cash, the Stanley Brothers, Ian Tyson, Rick Van Schmidt…

"Hij leek ze zomaar uit zijn mouw te schudden," herinnert Robbie Robertson zich. "We hadden geen idee of hij ze zich herinnerde of dat hij ze zelf geschreven had. Als hij het zong kon je geen verschil merken."

 

Regelmatig wordt de namiddag afgerond door twee of drie van de nummers die overdag waren gespeeld, op band te zetten. Gewoon, losjes, in één take.

Die bandopnemer was op een of andere manier nog was blijven liggen na de wereldtournee van 1966. Professioneel materiaal dus, uitgerust om drie microfoons per kanaal te werken en vier of vijf uitstekende Neumann microfoons. Garth Hudson nam het op zich om het toestel te bedienden. Later zou Dylan opmerken: "Zo zou je altijd moeten kunnen opnemen - in een vredige, relaxte omgeving… ergens in een kelder, met de ramen open en een hond aan je voeten."

 

* * *

 

Af en toe wordt er ook bij Dylan thuis verzameld. Dan musiceren ze in de Rode Kamer. Maar Sara maakt snel een einde aan die bijeenkomsten. Op 11 juli is Anna Lea Dylan, het tweede kind van Sara en Bob geboren. Zo’n bende in huis de hele dag  vindt ze maar niks. Zeker met kleine kinderen die moeten slapen.

 

Terug dus naar de kelder van Big Pink. Vandaar de latere benaming: The Basement Tapes. Opvallend is dat van de meer dan honderd nummers die zijn bewaard gebleven er geen enkele een cover is van de nummers die in de hitparade van die tijd stonden. Niks Summer Of Love: geen Sgt. Pepper’s, geen Jefferson Airplane of Doors. In de kelder in de bossen van Woodstock worden oude Sun nummers als 'Big River' of 'Folsom Prison Blues' gevolgd door een doo-wop klassieker als 'Silhouettes', John Lee Hookers 'I'm In The Mood For Love' of Sam Cookes 'Bring It On Home'.

'All American Boy' was een hitje van Bobby Bare uit 1957 waarin de lof werd bezongen van Elvis. De verwijzingen naar Colonel Parker worden door Dylan echter veranderd in kritiek op zijn eigen manager Grossman.

In het interview van mei 1967 had hij al verklaard: "Er zitten nog steeds songs in mijn hoofd. Maar ik zal ze niet opschrijven zolang bepaalde dingen niet zijn uitgeklaard. Niet voordat bepaalde mensen goedgemaakt hebben wat ze hebben aangericht."

Dylan lag overhoop met zijn manager omdat hij had vastgesteld dat de muziekuitgeverij Dwarf Music die Grossman voor hem had opgericht voor 50% eigendom was van zijn manager.  Naarmate de tijd vordert sluipen meer en meer eigen composities van Dylan er tussen. "We deden zeven, acht, tien, soms zelfs vijtien nummers per dag," vertelt Hudson. "Sommige waren oude balladen en traditionals ...maar andere verzon Bob ter plekke... We speelden een melodie, hij zong een paar woorden die hij had opgeschreven en voegde er dan wat aan toe. Soms ook gewoon wat klanken en nonsens… een goeie manier om nummers te schrijven."Het worden nummers vol tijdloze, surrealistische spontaniteiten die klinken alsof ze honderd jaar eerder zijn geschreven. 'Silent Weekend' is zo een van die eerste nieuwe songs. Het prachtig rockabilly  nummer dat oorspronkelijk was geselecteerd om te verschijnen op The Bootleg Series in 1991, maar aan de kant werd geschoven toen die werd ingekort van vier naar drie cd's.  Een ander hoogtepunt is 'Sign on the Cross'. Met meer dan zeven minuten is het de langste van de kelderopnamen. Met Garth Hudsons orgel als begeleiding steekt Bob een dronken monoloog af. Jaren later zal Dylan de basisstructuur ervan herwerken tot 'Love Rescue Me' dat hij samen met U2 opneemt.  Het surrealistische 'Yea! Heavy And A Bottle Of Bread' geeft het relaas weer van een merkwaardig busritje, terwijl in 'Million Dollar Bash' een iedereen wordt opgeroepen om mee te gaan naar een poepchic feestje.  Ook weinig gehoord is het prachtige 'I’m Not There (I956)'. Pas dit najaar zal het eindelijk verschijnen op de soundtrack van de gelijknamige film. In die film worden fazen uit het leven van Bob Dylan belicht, waarbij de man wordt geportretteerd door een vijftal acteurs, waarvan één zelfs een vrouw.    Tegen het einde van de zomer wordt er meer aandacht aan de opnamen besteedt en worden enkele van de eigen nummers - nu uitsluitend eigen composities - zelfs twee of drie keer opgenomen.

Begin september worden de opnamen onderbroken. Dylan brengt dan met Aronowitz een bezoekje aan New York. Door zijn pluizige baard en een Gaucho hoed is hij onherkenbaar. Zelfs in Greenwich Village, waar hij toch verscheidene jaren heeft gewoond, valt hij niet op.

* * *

Terug thuis worden drie takes van 'Tears Of Rage' gevolgd door twee van 'Quinn The Eskimo (The Mighty Quinn)'. Een andere keer zijn het 'Open The Door, Homer', 'Nothing Was Delivered' en 'Odds And Ends'.  'Clothes Line Saga' krijgt als ondertitel 'Answer To Ode'. En inderdaad, net als in Bobbie Gentrys ontroerende 'Ode To Billie Joe' wordt een dramatische gebeurtenis verteld als een fait divers tussen de dag dagelijkse beslommeringen. Voor ' Apple Suckling Tree' kruipt Robbie Robertson achter het drumstel. Misschien dat dat een aanleiding is om Levol Helm op te bellen?  In iedere geval, de drummer komt overgevlogen en doet mee met de laatste reeks opnamen in oktober. Daarvan is echter alleen 'Goin' To Acapulco' later uitgebracht. De rest van de opnamen zijn terug losser en omvatten haast uitsluitend covers als 'Wildwood Flower', 'See That My Grave Is Kept Clean', en het van de Everly Brothers bekende 'All You Have To Do Is Dream' 

Aan het einde van de maand heeft Dylan meer dan dertig nieuwe nummers geschreven. Tien daarvan vindt hij de moeite waard om ze te laten registreren bij Dwarf Music. Daarvoor wordt een mono demo tape gemaakt: 'Million Dollar Bash', 'Yea Heavy and a Bottle of Bread', 'Please Mrs. Henry', 'Down In the Flood', 'Lo and Behold', 'Tiny Montgomery', 'This Wheel's On Fire', 'You Ain't Goin' Nowhere', 'I Shall Be Released' en 'Too Much of Nothing'. 

Bij twee geeft hij een van de bandleden op als coauteur: Richard Manuel voor 'Tears Of Rage' en Rick Danko bij 'This Wheel's On Fire'. "Hij kwam naar de kelder met een uitgetypte tekst... en hij zei, 'Heb je geen muziek hiervoor?'," herinnert Manuel zich. "Ik had wel iets dat paste ... dat werkte ik dan verder uit. Ik had geen flauw idee waar de tekst over ging. Ik  kon moeilijk naar boven lopen en vragen, 'Wat betekent dat, Bob: 'Now the heart is filled with gold as if it was a purse'?'"

  Enkele weken later wordt nog een tweede band samengesteld om nog meer songs te laten registreren. Hierop staan vijf nummers: 'Tears of Rage', 'Quinn the Eskimo', 'Open the Door, Homer', 'Nothing Was Delivered' en 'Get Your Rocks Off'. 

De eerste vier nummers van deze tweede demoband werden, samen met de nummers van de eerste band, op een acetate geplaatst die onder muzikanten werd verdeeld, om er eventuele covers van op te nemen.

 

In 1978 geeft Dylan toe dat dat ook de bedoeling was van de nummers die in Big Pink waren geschreven:  "... Ik herinner me niemand specifiek ... In die tijd was psychedelische rock de grote mode en wij zaten daar maar ouderwetse ballads te zingen."

“We hadden er geen idee van dat iemand dat spul ooit zou horen,” legt Robertson uit. “Het was puur bedoeld voor de muziekuitgeverij. Erw aren geen arrangementen of zo. Niets was afgesproken, het was gewoon op band gezet zoals het geurde. Soms speelde we een nummer twee of drie keer, om een volledige versie te hebben, of om een ander tempo te proberen. Gewoon dat we het gevoel hadden van OK, dit is goed genoeg.”

 

Natuurlijk zorgt Grossman dat Peter, Paul and Mary de eerste keuze hebben. Zij komen in november 1967 al met ‘Too Much of Nothing’.

 Rond de jaarwisseling neemt Dylan’s manager Albert Grossman de acetate mee naar Londen, met de bedoeling ze aan Manfred Mann te laten horen. Die hadden al hits gehad met ‘With God On Our Side’, ‘If You Gotta Go, Go Now’ en ‘Just Like A Woman’. “Grossman kwam naar Londen met wat wij dachten dat demo’s waren van Bob Dylan,” vertelt Tom McGuinness, toend e gitarist van de band. “We kregen een exclusieve luistersessie. Toen ik aankwam [in het kantoor van Feldman, Dylans Londense uitgever] met Manfred [Mann], liep er een kerel voor mij op: breedgeschouderd, met lang grijs haar en een pak aan. Tot aan zijn nek leek het een doodgewone zakenman, maar hij had lang haar. Dat was Albert Grossman. Dat wisten we pas toen we ter plaatse waren.
Hij was puur zakelijk. Niks gevoel. Het was zo van: “Hier zijn wat liedjes van Dylan  - luister maar eens, zie wat je kan gebruiken.”
Ze kregen die vreemde nummers te horen. Zonder drums, met veel echo, iets totaal anders dan ze hadden verwacht. “We beluisterden er een paar,” gaat Mcguinness verder, “en Manfred zei tegen Albert: ‘Waarom laat Dylan die kerel met zijn rare stem zijn demo’s zingen?”  Albert keek hem even aan, alsof hij wou zien of hij voor de gek gehouden werd en zei dan: ‘Dat is Bob!’”

Ze kiezen er een viertal nummers uit, waarvan ze er later twee opnemen. ‘The Mighty Quinn’ wordt met een fluitarrangement van Klaus Voormann half januari uitgebracht. De single staat vanaf 14 februari '68 twee weken op de eerste plaats in de Engelse hitparade.

 Enkele maanden later haalt een vreemde combinatie van Julie Driscoll, Brian Auger & The Trinity met een psychedelische versie van  'This Wheel’s On Fire' in april de Britse top 5 halen.  Wanneer ze van hun producer Joe Boyd horen, van het rijke aanbod, vragen de mannen van Fairport Convention  meteen of zij ook kunnen worden uitgenodigd. Hun bassist Ashley Hutching geeft toe: “In zekere zin, gingen we met een vals voorwendsel. We waren dan wel een groep die mogelijk een cover zouden kunnen opnemen, maar eigenlijk we waren vooral fans! We wilden vooral binnen geraken om die nummers te horen en te genieten.
We waren er dan ook bijna allemaal bij. Zodra die plaat met het witte label opgelegd werd hoorden we een vreemd allegaartje van stijlen en rare teksten uit de speakers komen. Het leek zo ondergronds. Zo anders. We vonden het geweldig. Als we konden, hadden we ze allemaal gecoverd.”
Ze kiezen er drie: ‘Down In The Flood’, ‘Open The Door ’ en ‘Million Dollar Bash’.  Maar alleen dat laatste komt op Unhalfbricking terecht. Daarop staan immers ook nog twee andere Dylancovers: de cajunversie van ‘Si tu dois partir’ en  ‘Percy’s Song’. De andere nummers brachten ze wel live en in sessies voor de BBC.  In Amerika brachten The Byrds twee nummers op hun baanbrekende country-rock album Sweetheart of the Rodeo. Ze gebruikten ‘You Ain't Goin' Nowhere’ als opener en ‘Nothing Was Delivered’ als afsluiter. Natuurlijk ontbraken enkele van de nummers niet op de debuut-LP van The Hawks, die inmiddels waren omgedoopt tot The Band. Op Music from Big Pink stonden zowel ‘I Shall Be Released’ en ‘Tears of Rage’. Maar ook de eigen geschreven nummers ademden diezelfde sfeer uit. “We concentreerden ons erop om die sfeer door te trekken,” vertelt Robbie Robertson. “De wijze van spelen in die kelder had niks van doen met de manier waarop we speelden toen we met Bob op tournee waren, of hoe we eerder samen hadden gespeeld. Het was totaal anders dan The Hawks, of hoe we met Ronnie Hawkins spelden. Het was iets helemaal anders.” Maar ook muzikanten die geen covers uit het materiaal pikken worden er door beïnvloed. Dat gebeurt nadat kopies van de banden steeds meer van hand tot hand worden doorgegeven onder vrienden en collega’s. Marianne Faithfull, dan het vriendinnetje van Mick Jagger, neemt de banden mee op een trip naar Brazilië, waar de zanger van the Rolling Stones een eiland wil gaan kopen. Ze draait de Basement tapes onafgebroken terwijl ze in een klein vliegtuigje de omgeving verkennen. Eens terug in de studio zweren de Stones de psychedelische muziek af en keren terug naar hun roots met Beggar’s Banquet. En ook Eric Clapton, die dan met Cream hoge toppen scheert, besluit het roer helemaal om te gooien: “Toen ik die muziek hoorde, had ik het gevoel dat wij dinosaurussen waren en dat wat wij aan het doen waren snel achterhaald en vervelend zou worden.”Eric op zijn beurt gaf de banden door aan Steve Winwood die met de plaat John Barleycorn Traffic een heel ander richting opstuurde. En Paul McCartney trachtte The Beatles met de Get Back sessies terug te laten keren naar hun roots.Merkwaardig is wel dat Dylan zelf voor zijn eerste plaat na het ongeval, John Wesley Harding, geen enkel nummer uit de sessies opneemt. Hij heeft dat materiaal alweer achter zich gelaten.  

Pas in 1975, geeft hij toestemming om het materiaal officieel uit te brengen. Zelf heeft hij geen zin om zich daar mee bezig te houden. Dus krijgt Robbie Robertson de opdracht om het materiaal te selecteren. In plaats van de veertien nummers, die al jaren circuleren gewoon op plaat te zetten, kiest die er voor een eigen selectie te maken van zestien nummers. Daar voegt hij dan acht onuitgegeven nummers van The Band aan toe, waarvan de helft effectief opgenomen zijn in Big Pink. Hij vindt het ook nodig om drums, gitaar en piano toe te voegen aan een aantal van de oorspronkelijke banden en dan het geheel in mono te remixen.

Bovendien is zijn songkeuze in enkele gevallen erg bedenkelijk: klassiekers als ‘I Shall Be Released’ en ‘The Mighty Quinn’ worden weggelaten, terwijl prachtige onuitgegeven songs als ‘Sign on the Cross’ en ‘’I'm Not There (1956)’ over het hoofd worden gezien. Ook geeft hij de voorkeur aan een ruwere eerste take van ‘Too Much of Nothing’, in plaats van de oorspronkelijk bekende en beter uitgevoerde tweede take.

 

the_basement_tapes_b000002552

Toch reageren zowel critici als het publiek erg enthousiast wanneer The Basement Tapes op 26 juni 1975 worden uitgebracht. Aan beide zijden van de Atlantische oceaan bereikt de dubbel-LP de top tien. Dylan reageert verbaasd:

 Het zal nog eens tien jaar duren, tot Biograph, eer take 2 van ‘The Mighty Quinn’ eindelijk officieel wordt uitgebracht. En zes jaar later krijgen we nog eens twee nummers: ‘I Shall Be Released’ en ‘Sante Fe’ staan allebei op The Bootleg Series Volumes 1-3 (Rare & Unreleased) 1961-1991.Oorspronkelijk stonden ook ‘Sign on the Cross’ en ‘’I'm Not There (1956)’ gepland, maar die kwamen te vervallen toen de box set werd teruggeschroefd van vier naar drie cd’s. Halfweg de jaren tachtig waren de originele banden terecht gekomen in de handen van verzamelaars die er een vijfdelige bootleg reeks van maakten: The Genuine Basement Tapes. Die werd dan nog eens verbeterd door een vier cd’s tellende set: A Tree With Roots, met kwalitatief betere versies, allemaal in stereo.  

De gekende muziekcriticus Greil Marcus schreef zelfs een heel boek over de opnamen: The Old, Weird America: The World of Bob Dylan's Basement Tapes. Daarin vergeleek hij de Basement Tapes met de Anthology of American Folk Music. Dat is een verzameling 78-toerenplaatjes uit de jaren 20 en 30, samengebracht door Harry Smith . In het boek betoogd Marcus dat beide collecties een alternatieve en veel vreemdere geschiedenis van de Verenigde Staten beschrijven.

Dylans terugkeer naar de traditionele muziek bleek niet minder revolutionair als zijn eerdere verwezenlijkingen. Rock bands als de Flying Burrito Brothers, Crosby Stills & Nash en The Eagles leerden eruit dat er niks mis is met het spelen van luchtige, melodische country rock. Eigenlijk werd daar in die kelder van Woodstock door Bob Dylan en zijn maten de fundering gelegd voor wat tegenwoordig 'Americana' of 'alt.country' wordt genoemd.  
 

13:33 Gepost door Peerke in Bob Dylan | Permalink | Commentaren (2) | Tags: the band, americana, woodstock, basement tapes |  Facebook |

05-09-07

Bob Dylan: Blonde On Blonde

Het is augustus 1965 en Bob Dylan heeft dringend een groep nodig om met hem op tournee te gaan. Zijn eerste volledig “elektrische” LP, Highway 61 Revisited, zal op 30 augustus worden uitgebracht en zijn manager, Albert Grossman heeft een tournee door de Verenigde Staten gepland. Dylan heeft besloten deze keer een band mee te nemen om de songs te brengen zoals hij ze op plaat heeft gezet. 

Van de muzikanten die aan de sessies hebben deelgenomen heeft hij organist Al Kooper en drummer Harvey Brooks gerekruteerd, maar gitarist Mike Bloomfield heeft andere verplichtingen en bedankt. Dus hij heeft nog een sologitarist nodig. Mary Martin, de receptioniste van zijn manager Albert Grossman, herinnert hem nog eens aan een barband uit Toronto. “Ze kende alle bands en zangers van Canada,'' vertelt Dylan later aan Jann Wenner, “en ze bleef maar doorzagen over die kerels van The Hawks.”

Mary weet dat The Hawks in New York rondhangen op zoek naar werk. Enkele van hen hebben meegespeeld bij de opname van So Many Roads, de derde plaat van John Hammond Jr en één van de eerste folk-blues platen met elektrisch versterkte instrumenten. De lead gitarist van The Hawks, Robbie Robertson, wordt uitgenodigd voor een auditie. Robertson suggereert de drummer ter vervangen door die van zijn band: Levon Helm.  

Terwijl Robertson en Helm Dylan gaan begeleiden op zijn tournee, keert de rest van The Hawks terug naar Toronto om daar het clubcircuit verder af te dweilen.  

Het eerste optreden vindt plaats op 28 augustus 1965 in het Forest Hills Tennis Stadium in New York. De vijftienduizend toeschouwers reageren enthousiast op elk van de zeven nummers die Dylan brengt tijdens de eerste helft. Die nummers zijn dan ook, als vanouds, solo gebracht met begeleiding van zijn akoestische gitaar en mondharmonica.

Dan is er een pauze. Achter het gordijn bereiden de muzikanten zich voor om de confrontatie met het publiek aan te gaan. Robertson en Helm hebben nog nooit voor zo een massa gestaan. Net voor het gordijn opengaat raadt Dylan iedereen aan: “Blijf gewoon doorspelen, wat er ook gebeurd.”  De band heeft serieus wat moeite om Dylans vrije manier van spelen te volgen. Bovendien komen de leden van The Hawks uit een heel ander genre. Levon verklaart later: “Wij hadden er geen idee van wie Dylan was.” Ze hadden dan ook geen interesse in folkmuziek. Tokkelaars noemden ze die mannen. Barbands als The Hawks hielden uitsluitend van het harde werk. Samen spelen ze de hardste en wildste muziek die er tot dan toe ooit werd gebracht. Sommigen in het publiek zijn meteen verkocht. Maar de folkies roepen en jouwen. Er wordt zelfs gevochten. Er wordt met fruit gegooid naar de bandleden. Een man kruipt op het podium en duwt Al Kooper van zijn kruk. Er zijn geen bisnummers. 

Fotograaf Jerry Schatzberg herinnert zich Dylans reactie achteraf: "Hij was erg kwaad. Hij was "elektrisch gegaan" in Newport en werd er uitgejouwd en hij had beslist dat hij hun wel eens zou leren. In Forest Hills werd hij uitgejouwd. Na afloop zaten we allemaal in het appartement van Albert Grossman. Bobby hield zich sterk, maar hij was echt kwaad. Hij bleek het echter bij het rechte eind te hebben! Volgens mij hebben artiesten het recht om te doen waar ze zin in hebben en als mensen even nodig hebben om hun bij te benen, dan is dat maar zo. Hij wist waar hij mee bezig was. Maar niemand houdt er van uitgejouwd te worden.Het publiek had geen geduld. Ze wilden die akoestische gitaar en die paar nummers die ze van hem kenden en ze wilden niks anders horen. Maar het was zijn verdienste om vol te houden. Hij was erg kwaad, ja… maar ik ga de vloeken niet herhalen die ik toen hoorde!"Het tweede concert van Dylan met de band vindt plaats aan de andere kant van de Verenigde Staten: op 3 september staan ze in de Hollywood Bowl in Hollywood, Californië. De setlist blijft vrijwel ongewijzigd. En het verloop van de show ook, inclusief de publieksreacties.  Na afloop stelt Dylan voor dat de muzikanten hem begeleiden tijdens zijn nakende tournee. Al Kooper ziet dat echter niet zitten. Hij is het beu iedere keer te worden uitgejouwd. Helm zegt dat hij The Hawks niet wil opgeven. “Neem ons allemaal, of neem niemand,'' zegt hij tegen Grossman. Dylan vraagt dan “Wanneer kan ik de band zien?” Er wordt een datum afgesproken: 15 september.   Die dag vliegt Dylan vliegt in een privé vliegtuig naar Toronto. Om middernacht ziet hij er The Hawks spelen in de Friar's Tavern aan Yonge Street. Na afloop repeteren ze samen tot zes uur in de ochtend. Enthousiast vertelt Dylan aan Robert Fulford, een journalist van The Star: “Ik weet nu wat ik moet doen. Het is moeilijk te omschrijven. Ik weet niet hoe ik het moet heten, want het is moeilijk te omschrijven.”

De herfsttournee – Bob Dylans eerste tournee met een band gaat van start op 24 september in het Municipal Auditorium van Austin, Texas. In drie maanden zullen ze 41 concerten geven. Met Garth Hudson, Rick Danko en Richard Manuel in zijn begeleidingsgroep, zijn The Hawks nu terug compleet.

Tijdens een korte pauze twee optredens in vinden op 5 oktober twee sessies plaats voor een nieuwe single: van 19 tot 22 uur en dan van 23:30 tot 02:30. De opnamen vinden opnieuw plaats in de Columbia Recording Studios in New York. Bob Johnston is opnieuw producer, Roy Halee technicus en voor de begeleiding doet Dylan beroep op zijn tourband, Levon & The Hawks.

Maar Dylan heeft geen songs klaar, enkel wat ideeën en fragmenten. Hij hoopt dat de puzzelstukjes vanzelf op hun plaats vallen tijdens de sessie. Later legt hij zijn methode zo uit: “Ik ga in de studio, praat wat met de muzikanten en zeg zo maar wat in de micro. Dan loop ik naar de controlekamer om alles te beluisteren. Ik schrijf op wat ik gezegd heb, herschik dat wat en dan loop ik terug de studio in en zing het opnieuw!” En zo klinken ‘Medicine Sunday’ en ‘Jet Pilot’ ook. Zelfs een remake van ‘Can You Please Crawl Out Your Window?’ komt niet van de grond. Deze keer valt het dus tegen: geen van beide sessies levert iets bruikbaars op. ‘Jet Pilot’, ‘Can You Please Crawl Out Your Window?’ en ‘I Wanna Be Your Lover’ van deze sessies worden later uitgebracht op Biograph.  
De studio was ook geboekt voor de avonden ervoor en erna, maar die sessies gingen niet door.

Op 20 oktober wordt er veel geprutst aan ‘I Wanna Be Your Lover’, maar ook deze sessie levert niks bruikbaars op. 

Dylan geeft die herfst ook een interview aan Nat Hentoff voor Playboy. Op de vraag waarom hij rock-'n'-roll is gaan spelen geeft hij een lang antwoord, waarvan absoluut geen woord te begrijpen valt. “Zorgeloosheid. Ik was mijn ware liefde verloren. Ik begon te drinken. En opeens zat ik in een kaartspel. Maar dan in een flauw spelletje. Ik werd wakker in een biljartzaal. Een dikke Mexicaanse vrouw sleurde me van tafel en nam me mee naar Philadelphia. Ze liet me alleen in haar huis en dat brandde af. Ik belandde in Phoenix. Ik kreeg er een job in een porseleinfabriek. Ik begon er te werken in een tweedehandswinkeltje en ging samenwonen met een 13-jarig meisje. Maar de dikke Mexicaanse van Philadelphia kwam binnen en brandde het huis plat. Ik trok naar Dallas. Ik kreeg er een job als “ervoor” in een reclame van Charles Atlas "ervoor – erna”. Ik ging er samenwonen met een loopjongen die fantastisch chilis en hot dogs kon maken. Maar het 13-jarig meisje van  Phoenix kwam ons huis afbranden….”En zo gaat dat maar door. Het is duidelijk: hij is niet van plan de vraag te beantwoorden.  Na anderhalve maand is Levon Helm het gedoe beu en stapt uit de band. Hij kan er absoluut niet tegen dat ze iedere avond worden uitgejouwd en bekogeld met allerlei spullen. Zijn laatste optreden is op 14 november in de Massey Hall van Toronto, Canada. Hij wordt vervangen door Bobby Gregg.  Een week later, op 22 november 1965 trouwt Bob Dylan, in het grootste geheim met Sara Lowndes tijdens een privé ceremonie in Long Island, New York. Enkel Albert Grossman en zijn vrouw zijn getuigen. Zelfs zijn ouders en de leden van zijn tourband weten van niets. Sara is zeven maanden zwanger. De bruid is zesentwintig en haar echtgenoot twee jaar jonger. Sara heeft een driejarig dochtertje uit haar eerste huwelijk. Dylan zal het kind later adopteren.

Na een onderbreking van een maand proberen Dylan en the Hawks op 30 november nog eens iets op te nemen. Bob Johnston en Roy Halee vormen weer het vaste team in de studio. Naast zijn begeleidingsband zijn nog twee andere muzikanten van de Highway 61 sessies opgetrommeld om mee te spelen: Paul Griffin en Al Kooper.Er vinden weer twee sessies plaats. In de namiddag wordt tussen 14:30 en 17:30 een stevige rockversie van ‘Visions Of Johanna’ opgenomen onder de werktitel (Seems Like A) Freeze Out’. Van de 14 takes zijn er slechts zes compleet. Take 8 verschijnt veertig jaar later op No Direction Home. Tijdens de tweede sessie ’s avonds van 19:00 tot 22:00 worden nog eens 10 takes van ‘Can You Please Crawl Out Your Window’ op band gezet. Eindelijk is Bob tevreden en is een versie klaar goed genoeg om als single te worden uitgebracht. Dat gebeurd op 27 december 1965: ‘Can You Please Crawl Out Your Window’/’Highway 61 Revisited’. De dag na de sessie vliegen Dylan en The Hawks naar de Westkust voor het verder zetten van hun tournee. Ook daar zijn de reacties hetzelfde: applaus voor het akoestische eerste deel en boegroep voor de tweede set met de band.  

Na 19 december is er een pauze van zes weken in de tour, om Kerstmis en nieuwjaar te kunnen vieren.
 

Met een kind erbij is Dylans appartementje, waar hij vroeger samenwoonde met Suzy, te klein. Daarom verhuizen ze naar kamer 211 van het Chelsea Hotel in New York. Het was in die tijd een erg goedkoop hotel dat vooral werd bewoond door kunstenaars van allerlei slag die er meestal langdurig verbleven.

Bob boezemvriend Bob Neuwirth heeft in die periode kennis gemaakt met een prachtig fotomodel: Edie Sedgwick. Edie is de nieuwste ster van Andy Warhol's Factory. Ze speelt de hoofdrol in een tiental films die hij de laatste drie-vier maanden heeft gedraaid. Neuwirth wil haar voorstellen aan Dylan en heeft een afspraak geregeld in de Kettle of Fish in MacDougal Street (boven de Gaslight Café). Robert Heide, de schrijver van Lupe, was ook op de afspraak. "Ik wist dat Edie er zou zijn en zij was er zelfs als eerste. Dus ging ik bij haar zitten. Dan reed Dylans limousine voor en hij kwam binnen, helemaal in het zwart. Edie zei iets als 'Ik heb geprobeerd dichter bij hem te komen, maar het lukt niet.' En Dylan vroeg 'Bij wie?' en zij antwoordde 'Andy' en hij mompelde 'Oh'.Na een lange, ijzige stilte kwam Andy eindelijk ook aan... Het was echt dramatisch... Er hing spanning in de lucht, er stond iets te gebeuren…. Andy was net binnen toen Edie opstond en vertrok. Dylan ging met haar mee en ze stapten in zijn wagen. Andy bleef er onbewogen bij. Hij zei alleen iets in de aard van 'Het gaat bergaf met Edie, ik vraag me af wie het volgende meisje wordt... Wanneer zou ze zelfmoord plegen? Ik hoop dat ze mij iets zegt, dan kan ik het filmen."Bobby Neuwirth vertelt wat daarna gebeurde: "We hebben plezier gehad. Gelachen en gegiecheld. Zeker een uur of twee. Het was vlak voor Kerst. Het sneeuwde en ik herinner mij dat we naar de versiering gingen kijken in Houston Street voor de Katholieke kerk.... Edie was fantastisch. Ze was echt fantastisch."Dylans roadmanager Jonathan Taplin meent: "Dylan hield van Edie omdat zij een van de weinigen was die tegen zijn getreiter konden. Ze was veel sterker dan die meelopers die toen rond hem hingen. Hij had altijd ruzie met vrouwen. Hij testte mensen… misschien om zichzelf te leren kennen. De overgang van folk purist naar rockgekte was overweldigend. Hij moest te weten komen: wie ben ik? Dylan had respect voor Edie's pit en haar kracht om hem tegen te spreken." Volgens Bob Neuwirth wou Bob Dylan in een film spelen met haar. Maar niet zo'n Warhol film. Er was in die periode veel interesse om Bob in een film te laten spelen - een pak grote regisseurs zaten achter hem aan. Maar  Dylan had altijd behoefte aan wat geheimzinnigheid - de Garbo truuk. 

* * *

 Twee maanden na het huwelijk wordt op 6 januari 1966 Dylans eerste zoon geboren: Jesse Byron Dylan. (Hij zal later trouwen met Susan Traylor en directeur worden van het miljoenenbedrijf Paradise Music and Entertainment, Inc.)Om af en toe aan een frisse neus te halen, springt Dylan in januari dikwijls binnen in The Factory, waar Warhol Chelsea Girls aan het draaien is met Edie. Dylan heeft Nico laten overkomen uit Londen, om haar voor te stellen aan Andy. Omdat Nico beter kan zingen dan Edie, wordt die aangesteld als zangeres, terwijl Edie alleen mag dansen bij de optredens van The Velvet Underground.  Diezelfde maand richt Albert Grossman namens Bob Dylan Dwarf Music op, een eigen muziekuitgeverij. Bob beweert later dat hij niet had begrepen dat hij en Grossman partners waren. Hij dacht dat hij alleen eigenaar was. Maar in het contract, dat Bob ongelezen had getekend, stond duidelijk dat Grossman 50% ontving, gedurende de volgende tien jaar.   Op 21 januari worden de sessies voor de volgende plaat hervat. Die dag vinden er maar liefst drie sessies plaats: 14:30 tot 17:30, van 17:45 tot 20:45 en van 21:30 tot 24:00 – en allemaal voor één nummer. De leden van The Hawsks, Bob Johnston en technici Halee, Dauria en Keyes spannen zich allemaal in om 19 takes van 'She's Your Lover Now' op band te zetten. Of 'Just A Little Glass Of Water ', zoals het eerst nog heet. Allemaal voor niks. De beste, take 19 wordt pas uitgebracht op The Bootleg Series.   Vier dagen later, op 25 januari 1966 vinden er opnieuw drie sessies plaats: 14:30 tot 18:00, 19:00 tot 23:00 en 23:30 tot 2:30 's nachts. Dylan heeft besloten beroep te doen op andere muzikanten. Van zijn band houdt hij Robbie Robertson over, plus de ritmesectie. Die wordt dan aangevuld met bassist William E. Lee, pianist Paul Griffin  en Al Kooper op orgel.Met een paar professionals erbij blijkt het opeens wel te klikken. Eerst worden twee takes van ' Brand New Leopard-skin Pill-box Hat' uitgeprobeerd en de rest van de tijd wordt besteedt aan 24 takes van 'Song unknown' dat later zelfs twee titels krijgt: ‘One of Us Must Know (Sooner or Later)’. Dat wordt dan de nieuwe single.Take 1 van ‘Leopard-Skin Pill-Box Hat’ wordt later uitgebracht op No Direction Home.Volgens Nico gaat het nummer over Edie. "Iedereen dacht dat het over Edie ging, omdat zij soms luipaard droeg. Dylan is erg sarcastisch.. Het is een erg smerig nummer, om het even over wie het gaat." 

De volgende dag is Dylan te gast in het ochtendprogramma van Bob Fass, waarbij hij twee uur lang telefonische vragen van luisteraars beantwoordt. 

Maar de dag erna is hij terug in de studio. Misschien dat door Nico terug te zien hij zich het nummer herinnerde dat hij ooit voor haar geschreven heeft. In ieder geval, er wordt één take van ‘I’ll Keep It With Mine’ opgenomen in het begin van de 12 uur durende sessie, van 14:30 tot 2:30. De rest van de tijd wordt besteedt aan een re-make van dat liedje over het luipaardhoedje, een instrumentaal nummer, voorlopig ‘Number One’ geheten en een insert voor 'One Of Us Must know'. ‘I'll Keep It With Mine’ komt later terecht op The Bootleg Series, 1961-1991.Sessies gepland voor 31 januari en 4 februari worden afgezegd. Hoewel niemand het dan weet, zal het vijf jaar duren eer Dylan nog eens in New York zal opnamen maken.   Begin februari 1966 maakt Andy Warhol, in zijn Factory, een gefilmd portret van Bob Dylan. Dylan zit gewoon in een zetel. Een kwartierlange studie is bewegingsloosheid, stilte en leegte. In de studio ziet Dylan een groot schilderij staan, waarop Warhol Elvis heeft geportretteerd in cowboy kostuum, compleet met revolver. Hij vindt dat hij dat schilderij als beloning mag meenemen. Warhol is woest maar zegt geen woord.Jaren later vertelt Andy Warhol: "Ik hield van Dylan, de manier waarop hij een briljante nieuwe stijl creëerde... Ik gaf hem zelfs één van mijn eigen zilveren Elvis schilderijen, in zijn beginjaren. Later hoorde ik echter dat hij de Elvis gebruikte om er pijltjes naar te gooien. Als ik dan vroeg waarom hij dat deed kreeg ik altijd antwoorden als: 'Ik heb gehoord dat hij vindt dat je Edie hebt verprutst' of 'Luister naar 'Like a Rolling Stone' - volgens mij ben jij de 'diplomat on the chrome horse,' man.' Ik wist niet precies wat hij daarmee bedoelde - Ik heb nooit veel naar de teksten geluisterd - maar ik begreep wat de mensen bedoelden: dat Dylan het niet erg op mij had, dat hij mij de schuld gaf van Edie's drugs."Bob vernielde het kunstwerk niet echt. "Ik ruilde ooit een schilderij van Andy Warhol voor een sofa. Dat was behoorlijk stom. Ik heb Andy altijd willen zeggen dat ik dat stom vond en als hij me ooit een anders schilderij zou geven, zou ik dat nooit meer doen." Diezelfde maand verneemt Edie Sedgwick, tijdens een discussie met Andy Warhol, dat Bob Dylan getrouwd is. Paul Morrissey, de regisseur van veel van Warhols films was er bij: “Ze zei, 'Ze gaan een film met me draaien en ik ga er in spelen met Bobby.'  Het was opeens Bobby zus en Bobby zo en ze hadden door dat ze verliefd was op hem. Ze vonden dat hij haar aan het lijntje hield, want Andy had net die morgen van iemand gehoord dat Dylan al een paar maanden eerder in het geheim was getrouwd... Andy kon het niet nalaten te vragen, 'Wist je dat Bob Dylan getrouwd is?' Ze beefde. Ze hadden door dat ze echt dacht een relatie met hem te beginnen? Dat hij haar misschien voor de gek had gehouden." Edie gaat even telefoneren en komt dan terug om aan te kondigen dat ze de Factory verlaat. Ze is nooit terug gekeerd.  Er is geen bewijs dat Edie ooit een seksuele relatie had met Bob Dylan. Al beweerde haar broer Jonathan begin 2007 wel dat ze van hem in verwachting was geraakt en een abortus had laten plegen. Vast staat wel dat een relatie had met Bob Neuwirth. Die was het ook die haar aan de drugs bracht, hetgeen vijf jaar later haar dood werd.   

 

Vanaf 4 februari wordt de tournee door Noord Amerika verder gezet met nog eens 24 shows. Ter ondersteuning wordt  ‘(Sooner Or Later) One Of Us Must Know’/’Queen Jane Approximately’ als single uitgebracht De b-kant is voor de tweede keer op rij een oud nummer van de vorige plaat.  Half februari is er een korte pauze in de tournee. Dylan, Grossman, Sara en Johnston vliegen naar Nashville om er te gaan opnemen met plaatselijke studiomuzikanten. Dat was iets waarop producer Bob Johnston al langer had op aangedrongen: "Je moet eens meekomen naar Nashville. Ze werken daar niet volgens de klok en ze hebben daar echt uitstekende muzikanten. Die mannen zitten echt in met de muziek.” “Ik had al heel wat opnamen gedaan in Nashville en ik wist dat de muzikanten er uitstekend geschikt zouden zijn voor Dylans nummers.” Bovendien is de sfeer er rustig. “In New York komen er altijd mensen langs. Iedereen wil er een ster zijn. Iedereen loopt er maar rond.” Dat heb je in Tennessee niet. “Er is daar niks te doen. De meeste mensen rookten er niet eens.”  Dylan was aanvankelijk sceptisch en zowel Albert Grossman als de baas van Columbia, Bill Gallagher waren tegen. Maar bij gebrek aan beters was Dylan bereid om het te proberen.Het blijkt een meesterlijke zet: de tegenstelling tussen de hippe New Yorkers en de no-nonsens Zuidelijke sessiemuzikanten levert muzikaal vuurwerk op. “Neem die twee elementen, voeg ze samen in een testtube en het ontploft gewoon,” blikt Al Kooper terug.  Het begint nochtans slecht. “Het regende,” vertelt Bob Johnston, “Toen Albert op het vliegtuig stapte was hij kletsnat. Hij had al zijn spullen in een papieren zak en die was doorweekt. Het stonk verschrikkelijk.” Omdat het in het Zuiden nog al eens gevaarlijk kan zijn voor vreemde snuiters, werd Lamar Fike, één van Elvis Presley’s lijfwachten ingehuurd om voor Dylan te zorgen.  Op 14 februari begint Dylan alvast met twee sessies: van 14 tot 18 uur in de Columbia Music Row Studios.De ingehuurde studiomuzikanten zijn niet erg onder de indruk van het gezelschap. Hoewel mensen als de gitarist Wayne Moss hebben meegespeeld op verschillende nummer 1 hits (‘Pretty Woman’ van Roy Orbison en ‘Sheila’ van Tommy Roe) hebben ze nooit van die Dylan gehoord. En ook van Grossman hebben ze geen te hoge dunk. “We hadden geen idee wie hij was,” vertelt Moss, “maar onze eerste indruk was dat hij een typische New Yorkse dikdoener was. Hij deed alsof de muziekindustrie van hem was en hij kon doen waar hij zin in had. Hij leek zijn eigen feestje te bouwen in de controle ruimte. Hij gooide de hele tijd kwartjes tegen het plafond om ze te proberen te laten hangen. Er zitten dus een heel pak gaatjes in het plafond dankzij Al Grossman. Als ik de baas van de studio was geweest, had ik hem gevraagd op te hoepelen.” Producer Johnston maakt zich ook niet direct populair. Hij laat de geluidsschermen verwijderen, zodat de muzikanten elkaar kunnen zien. “De bas lekte met Dylans zang en de gitaarmicrofoons,” klaagt Wayne Moss. ”Charlie McCoy moest rechtstreeks in het paneel inpluggen en zichzelf beluisteren via een koptelefoon. We konden totaal geen bas horen.” Wanneer Richard Green, de fiddler van Seatrain langs komt is die geschokt: “De drums waren afgeschermd, maar voor de rest zat allemaal verspreid in een grote ruimte. Ze zaten niet kort bij elkaar… de muziek klonk verschrikkelijk. Ze probeerden maar opnieuw en opnieuw om een bepaald geluid te krijgen en ze mesten tevreden zijn met iets wat gewoon geen goed muziek was.”De technici rebelleren. “Ze schreven een brief dat Bob Johnston niet wist waar hij me bezig was en dat ze voortaan alle microfoons zelf zouden plaatsen.”De directeur van de platenmaatschappij werd er zelfs bij betrokken. Bill Gallagher was duidelijk: “Ik heb een suggestie voor jullie: als Bob een microfoon aan het plafond wil hangen, dan haal je de langste ladder die je kan vinden en begin te klimmen. En anders sluit ik die verdomde zooi hier vandaag nog!” Behalve de plaatselijke muzikanten heeft Bob ook Al Kooper laten overvliegen uit Columbus, Ohio, waar die op tournee was met The Blues Project. “Bob had zowel mij als Robbie Robertson, om het wat vertrouwder te maken.”Joe South kwam van Atlanta en Jerry Kennedy kwam uit Miami overgevlogen. De kern bestond echter uit de beste studiomuzikanten van Nashville. “Bob Johnston had al zo dikwijls met ons gewerkt,” vertelt Wayne Moss. “Charlie McCoy speelde bas en trompet en was de leider van het gezelschap. We hadden ook Kenneth Buttrey, ’s werelds beste drummer.” Er wordt begonnen met 19 takes van 'Fourth Time Around'. Kooper merkt op dat het erg lijkt op ‘Norwegian Wood’ van The Beatles. “Hij vertelde dat hij het hun voorgespeeld had. Dus vroeg ik of ze er iets van gezegd hadden dat het erg leek op ‘Norwegian Wood’ en hij zei,’Toen ik het hun liet horen was er nog geen ‘Norwegian Wood’. Dan vroeg ik om ze hem konden vervolgen. Hij zei, ‘Nee. Mijn nummer was er het eerst. Ik kan hun vervolgen!’”Als tweede nummer wordt het lange 'Visions Of Joanna' op band gezet. Daar zijn maar vier takes voor nodig.  De tweede sessies sluit aan op de eerste en gaat verder tot 21:30. Er zijn twee muzikanten bijgekomen: de blinde pianist Hargus Robbins,en de gitarist Jerry Kennedy. Samen proberen ze nog maar eens om 'Leopard-skin Pill-Box Hat' op band te krijgen. Van de 13 takes zijn er slechts 3 compleet.  De volgende dag zijn er maar liefst vier sessies: van 6 uur 's avonds tot half zes de volgende ochtend. Sessies waarin….vooral gekaart wordt. “Ze zaten daar misschien een uur of tien terwijl hij in de studio zat te schrijven,” vertelt Al Kooper. “Niemand werd lastig of draaide met zijn ogen. Dat was gewoon het tempo van de sessies in Nashville. Alles kon er en niemand maakte zich druk. Dat waren echt de kalmste, gemakkelijkste kerels waar ik ooit mee heb gewerkt. “Terwijl Dylan de tekst uitwerkt leert Kooper de sessiemuzikanten de overgangen. Daar heeft hij overdag met Dylan aan gewerkt in zijn kamer in het King of the Road hotel. “Bob had een piano in zijn hotelkamer laten zetten, zodat hij overdag kon schrijven,” legt Kooper uit. “Er bestonden toen nog geen cassetterecorders, dus speelde ik piano voor hem, altijd maar hetzelfde, terwijl hij schreef.”  De professionele muzikanten zijn niet echt onder de indruk. Multi-intrumentalist Charlie McCoy: “Hij kwam binnen en had zijn nummer nog niet eens klaar. Hij zei: "Jongens, jullie moeten even wachten terwijl ik dit even afmaak’. We waren binnengekomen om twee uur en hij begon te schrijven en tegen een uur of vier de volgende morgend zei hij, ‘OK, ik ben klaar." Dat was voor ‘Sad-Eyed Lady’.”“Het begon als iets kleins,” vertelt Dylan jaren later. “Maar ik liet me meeslepen. Ik zat daar aan een tafel en begon te schrijven. Tijdens de sessie zelf. En ik werd er door meegesleept. Ik schreef maar en ik kon niet ophouden. Na een tijdje vergat ik waar het over ging en probeerde terug te gaan naar het uitgangspunt…”

Gelukkig had Johnston de studio voor de hele nacht geboekt. “Ik was er alleen in geïnteresseerd de juiste omstandigheden te geven aan de artiest om te doen wat hij wil doen. Iedereen ging ontspannen, wat pingpongen, iets eten, wat slapen… tot hij klaar was en zei: ‘He, ik heb het nummer af. Is hier iemand?’Ik riep iedereen bij elkaar. Dylan zei: ‘Het gaat zo… G, C, B, dah de dah de dah… en liep weg. En die kerels hadden geen idee wat ze moesten doen. Ik zei: ‘Speel. Stop niet. Speel gewoon door.’”    

“Als je zolang hebt moeten wakker blijven,” moppert McCoy, “probeer dan maar eens zo een lang en traag nummer te spelen! Die hele ervaring met Blonde on Blonde… Ik heb de indruk dat hij niet erg op zijn gemak was.” Ken Buttrey verteld hierover: “Hij zei: ‘Ik speel een strofe en een refrein, dan doe ik mijn harmonica ding. Dan doen we opnieuw een strofe en een refrein en ik speel opnieuw wat harmonica en dan zien we wel verder.’ Dat was zijn uitleg. Het was de eerste take. We wisten niet hoe lang het zou gaan duren… we dachten gewoon zoiets van twee, drie minuten.  Dat was de limiet zowat. Als je luistert hoor je dat na het tweede refrein het ding naar een climax toewerkt omdat we dachten dat het gedaan was. Maar hij speelt nog een harmonicasolo en begint een volgende strofe en iedereen zakt terug naar het tempo van een refrein. Daarna moesten we opnieuw opbouwen naar de finale en het ding zakt opnieuw naar nog maar eens een refrein. Na vijf, zes minuten van dat spul kijken we naar mekaar en naar de klok. We zijn allang de grens gepasseerd en lap, alweer een strofe en, hop, nog een refrein. Na tien minuten beginnen we in de lach te schieten. Het wordt te gek, ik bedoel, vijf minuten geleden zaten we al aan de piek. Wat doe je daarna?”   Na afloop is Johnston erg onder de indruk. “We speelden het terug  en niemand kon het geloven. Omdat ze niet wisten dat hun leven net veranderd was. Nashville was veranderd en de muziek was veranderd.”Maar niet iedereen denkt er het zelfde over. “Ik begreep er niks van” vertelt Moss. “Hij was zoveel uren met die tekst bezig geweest en dat was alles wat hij had kunnen bedenken? Ik probeerde te begrijpen waar het over ging. Jaren later vond ik een boek Dylans Lyrics Explained. Ik dacht, OK, nu gaan we het weten. Dus zocht ik ‘Sad Eyed Lady of The Lowlands’ op en de schrijver zei: ‘Woorden schieten tekort om de schoonheid van de tekst te beschrijven’. Met andere woorden: hij had geen idee. Ik ben er vast van overtuigd dat als er iemand is die weet wat het betekent dat het Dylan zelf moet zijn. En zelfs daar durf ik geen geld op inzetten.” Volgens Kooper was het nummer duidelijk voor Sara bedoeld. “Ik herinner me goed dat Sara Bob aan de studio kwam oppikken om 7 uur ’s ochtends. Hij vroeg haar het nummer te laten horen. Dan vroeg hij haar wat ze er van vond. Ze verwees naar een regel en ze lachten er samen om. Hij wou absoluut dat zij het hoorde.”  Pas wanneer Dylan het nummer ‘Sara’ uitbrengt op Desire ligt hij een tipje van de sluier: “Staying up for days at the Chelsea Hotel/Writing Sad Eyed Lady of The Lowlands for you.” Nochtans had hij in de titel al een hint verstopt: LOWLANDS lijkt teveel op Saras familienaam Lowndes om toeval te zijn.  Twaalf uur later staan de muzikanten alweer klaar in de studio! Maar pas om vier uur 's nachts wordt de eerste take van ‘Stuck Inside of Mobile With The Memphis Blues’ opgenomen. De sessie loopt deze keer door tot 7 uur in de ochtend. Dan staan er 15 takes op band, waarvan er maar drie compleet zijn. Take 5 belandt later op No Direction Home. Daarna wordt de tournee verder gezet. Samenvallend met de tournee wordt in maart 1966 het interview met Nat Hentoff gepubliceerd in het mannenblad Playboy. In die tijd bestonden er in de US nog geen muziektijdschriften. Playboy was het enige grote blad dat aandacht begon te besteden aan popmuziek.  Vanaf 7 maart wordt opnieuw van enkele dagen pauze in de tournee geprofiteerd om nog snel terug te keren naar Nashville om er wat laatste nummers op te nemen voor Blonde On Blonde. Om 21:30 wordt verzameld in de studio, maar het is weer 1 uur 's nachts tegen dat de sessie begint. Om 4 uur staat ‘Absolutely Sweet Marie’ er op.  Op 8 maart 1966 zijn er weer drie sessies - of één lange: van 2 uur in de namiddag tot middernacht. De eerste en de laatste sessie worden besteedt aan 'Just Like A Woman'. Tussendoor wordt 'Pledging My Time' opgenomen, zonder de pianist die dan even een paar uur elders moet zijn. Robbie Robertson komt 's avonds meespelen.Volgens Nico is ‘Just Like a Woman' alweer een nummer over Edie.  De volgende avond is er opnieuw een nachtlange sessie: van 6 uur 's avonds tot 7 de volgende ochtend. Eerst worden ‘Most Likely You Go Your Way and I'll Go Mine’ en ‘Temporarely Like Achilles’ op band gezet. Voor het volgende nummer, 'Rainy Day Women #12 & 35', dat dan nog de even duidelijke titel 'A Long Haired Mule And A Porkupine' draagt wil Dylan een band van het Leger des Heils. Maar de studiomuzikanten vinden dat overbodig: “Wij kunnen ook stom spelen, als het echt moet, hoor!” Wel wordt er één trompetspeler bijgehaald, om Charlie McCoy te helpen. Die speelt met één hand bas en houdt met de andere zijn trompet vast!Robbie Robertson heeft zich al heel de tijd ongemakkelijk gevoeld. “Het was echt een kliekje. De muzikanten daar hadden echt geen behoefte aan buitenstaanders en omdat Bob Johnston al, al die gitaristen had verzameld, zat ik er een beetje bij van ‘wat doe die hier?’ Niemand zei er iets van, maar je voelde het wel.”Met een bluesy gitaarsolo op ‘Obviously 5 Believers’ kan Robertson zich bewijzen. “Ik deed iets wat zij geen van allen deden. Daarom voelden ze zich niet bedreigd.”Daarna wordt ‘Leopard-Skin Pill-Box Hat’ nog maar eens geprobeerd, om dan af te sluiten met het prachtige ‘I Want You’. Dylan is zeer tevreden over zijn ervaring in Nashville: "Ik heb zeven platen opgenomen in New York. Je moet er al die miserie met taxi's en zo meemaken en de afleidingen van zo'n grote stad beperken je toch sterk. Het is er altijd koud en je kan er niet zomaar buiten wanneer je wilt, zodat je een opgesloten gevoel krijgt. En hoewel New York over eerste klas muzikanten beschikt, weten die mannen in Nashville echt wel waar ze mee bezig zijn."De volgende jaren zal Dylan al zijn platen opnemen in Nashville.Charlie McCoy: “Het is waarschijnlijk één van de beste dingen die er ooit zijn gebeurd voor Nashville – als plaats om allerlei soorten muziek op te nemen. Nadat hij er was geweest, zeiden mensen uit de rock opeens ‘Oh, maar wacht eens, als Dylan er is geweest moet het er wel OK zijn’.” De journalist en latere Dylan biograaf Robert Shelton interviewt Dylan op 12 maart tijdens een vlucht van Lincoln, Nebraska naar Denver, Colorado. Aan hem geeft Dylan toe: “Er zijn veel medicijnen nodig om dit tempo vol te houden.”Ook verklaart hij er niet op uit te zijn om de regels te overtreden. “Het is geen kwestie van de regels te overtreden, begrijp je? Ik overtreed geen regels, omdat ik geen regels zie om te overtreden. Wat mij betreft zijn er geen regels!“Het gesprek wordt twintig jaar later gepubliceerd in Sheltons boek No Direction Home.  In een hotel kamer in Denver spelen Bob en Robbie om half zes in de ochtend enkele nummers voor Robert Shelton. Jammer genoeg heeft Shelton niet genoeg plaats meer op de band en zet daarom na, het eerste nummer, de opnemer op een tragere snelheid, hetgeen de kwaliteit sterk verminderd. Het zijn demo’s van ‘Most Probably Van Gogh (Positively Van Gogh)’, ‘Don’t Tell Him’, ‘If You Want My Love’, ‘Just Like A Woman’ en ‘Sad Eyed Lady Of the Lowlands’.De eerste drie nummers, die niet meer zijn dan wat ideetjes, met nonsensteksten, worden later nooit uitgewerkt. Op 22 maart 1966 wordt ‘Rainy Day Women Nos. 12 & 35’/’Pledging My Time’ de volgende single. Het plaatje komt als een schok voor de meeste fans. Wat is hij nu weer bezig? Maar de regel “Everybody must get stoned!” slaat aan en wordt een vaste uitdrukking. De single komt op 16 april  de Billboard Hot 100 binnen en behaalt de tweede plaats. In Engeland is 7 de beste notering en in Nederland blijft 'Rainy Day Women # 12 & 35' op de negende plaats steken in de Top 40. In Vancouver, British Columbia, Canada speelt Bob Dylan op 26 maart het laatste concert op het Amerikaanse continent in bijna acht jaar.* * * Op 7 april wordt het mixen van Blonde On Blonde beëindigt in Los Angeles. Dylan heeft zelf toegekeken hoe van de drie sporen de mono master wordt samengesteld.  Twee dagen later gaat in het International Center van Honolulu in Hawaii het derde deel van Dylans 1966 World Tour van start. Dit deel omvat acht shows, waarvan zeven in Australië en Nieuw Zeeland. In de begeleidingsband is de drummer Sandy Konikoff vervangen door Mickey Jones.  Vanaf 29 april wordt er gespeeld in Europa: zeventien shows, waarvan twee in Scandinavië, één in Parijs en de rest in Groot-Britanië.   

 

Hier zijn Dylan met zijn band live in Kopenhagen, 1 mei 1966. In kleur!http://www.youtube.com/watch?v=4EJdPmV2wRA 

 

 

Op 2 mei komen Bob Dylan en zijn begeleidingsgroep aan in Londen. Ze verblijven in the Mayfair Hotel. Van hier uit vertrekt het gezelschap naar Ierland, Schotland en Frankrijk, vooraleer terug te keren naar Londen. Alles wordt weer door Pennebaker gefilmd voor een documentaire film. Maar Eat The Document zal pas vijf jaar later in première gaan en slechts zeer korte tijd worden vertoond. Bob krijgt er bezoek van Paul McCartney, Keith Richards en Brian Jones.  Een live versie van ‘I Don't Believe You’, opgenomen op 6 mei in Belfast kan worden beluisterd op Biograph In de Sofia Gardens, in Cardiff, Wales komt Johnny Cash Dylan in zijn kleedkamer opzoeken. Samen zingen ze voor Pennebakers camera ‘I Still Miss Someone’.   Het concert van 14 mei in het Odeon Theatre in Liverpool wordt opgenomen.

Op 16 mei 1966 verschijnt de eerste dubbel-LP uit de rockgeschiedenis en het is er een van Bob Dylan: Blonde on Blonde. Volgens velen de beste plaat die Dylan ooit gemaakt heeft.De hoesfoto is getrokken door fotograaf Jerry Schatzberg. De foto is onscherp. De reden daarvoor is gewoon omdat het erg koud was en zowel de fotograaf als het "model" stonden te bibberen. Voor de binnenhoes koos Dylan  foto's uit de collectie van de fotograaf: enkele foto's van hemzelf, Edie Sedgwick en Claudia Cartinelli.De plaat verschijnt voorlopig alleen in Amerika. Blonde On Blonde komt op 23 juli 1966 de Billboard-albumlijst binnen. Het album bereikt de negende plaats.In Europa duurt het tot juli voor de plaat in de winkels ligt.   
insideDe oorspronkelijke binnenhoes, met een foto van Claudia Cardinale, die later op haar verzoek werd verwijderd.  

 

 

Wanneer John Lennon 'Fourth Time Around' hoort wordt hij behoorlijk zenuwachtig. Wat bedoeld Dylan daarmee? Dat Lennon hem al voor de vierde keer na-aapt? En hoezo dan… 'I'm A Loser', 'You've Got To Hide Your Love Away' en misschien de pet… Vooral de slotregels staan hem niet aan: 'I never asked for your crutch/Now don't ask for mine.'  

Ook het optreden op 17 mei in de Free Trade Hall in Manchester wordt opgenomen op 3-sporen apparatuur voor een mogelijke live LP. De opnamen worden later uitgebracht op bootleg als het “Royal Albert Hall” concert.

Royal Albert Hall

Vlak voor hij zijn elektrische set afsluit met ‘Like A Rolling Stone’ roept iemand uit het publiek "Judas". Waarop Dylan, nogal onder invloed van geestverruimende middelen, reageert met: "I don't believe you, you're a liar" om daarna The Band toe te snauwen “Play Fucking Loud” en uit te barsten in een daverende versie van ‘Like A Rolling Stone’. Het hele concert wordt uiteindelijk officieel uitgebracht in de reeks The Bootleg Series in ‘98. Ondertussen  zijn er al meer dan 100 000 exemplaren van op bootleg verkocht.   

 

Op 22 mei vliegt Dylan naar Parijs. Waar hij bij zijn vorige bezoek aan de stad, twee jaar geleden, nog volledig onbekend was, wordt hij al op de luchthaven van le Bourget opgewacht door een bende fotografen, journalisten en fans. Hij wordt echter snel afgevoerd naar een suite in het hotel George V. 's Avonds gaat hij een bezoekje brengen aan verschillende night-clubs in Saint Germain Des Prés. Daar komt hij  Johnny Hallyday tegen. Er zijn foto's van de twee in het holst van de nacht op straat. Dylan nog steeds met zonnebril!Dylan neemt Hallyday mee naar zijn suite om hem er enkele nummers van Blonde On Blonde te laten horen. 

De volgende dag is er een persconferentie in het George V. Dylan, die zijn  afkeer van de pers al lang niet meer verbergt, kaatst behendig alle vragen af. Hij arriveert met een handpopje, die hij Finian noemt."Hij is mij gevolgd!"

Journalist: Wil je iets uitdrukken met je liedjes?Dylan: Nee! Journalist: Wat vind je van de tussenkomst van de Verenigde Staten tijdens de oorlog in Europa in 1944? Dylan: Vindt je dat een gemakkelijke vraag? Journalist: Ja.

Dylan: Ik beantwoordt geen gemakkelijke vragen!

Journalist: Bent u gelukkig? Dylan: Ja. Misschien zoals een asbak!   

 

Op zijn 25ste verjaardag treedt Dylan voor het eerst op in Parijs, in de beroemde zaal l’ Olympia. Al wie naam heeft in Frankrijk, zit in de zaal, om de schrijver van 'Blowin' In The Wind' te zien. Natuurlijk speelt hij dat niet. Hij begint met zeven lange akoestische nummers, vol moeilijke woorden, onderbroken met lange pauzes om zijn gitaar te stemmen. Hij negeert daarbij het publiek volkomen. Wanneer er uit het publiek wordt geprotesteerd raadt hij hen aan om wat te gaan bowlen of een boek te lezen. Dat het een tumultueus concert is bevestigd ook Françoise Hardy: ”Bob zong het eerste deel van het concert en het was niet erg goed. Het publiek reageert erg koeltjes en afwachtend. Dan was er een pauze voor het tweede deel en hij wil niet terug opkomen. Het publiek wordt zenuwachtig en begint te roepen en te tieren. Het wordt gevaarlijk. En toen kwam iemand zeggen dat Bob Dylan niet meer terug wil komen als ik niet naar hem toe ga. Ik zat op de eerste rij en blijkbaar had hij mij gezien. Dus ging in backstage om hem te zien. Ik wist niks van die drugs en zo, in die tijd, maar ik had een slecht gevoel over hem. Hij was zo dun, zo breekbaar. Hij zag er echt ziek uit. Ik dacht echt dat hij het niet lang meer zou trekken… Ik herinner mij niet meer waar we over praatten, want mijn Engels was niet zo goed en ik verstond geen woord van wat hij zei. Maar hij keerde terug en speelde de tweede helft van zijn concert."Wanneer het gordijn opgaat staat Dylan daar met zijn band voor een enorme Amerikaanse vlag. Een bewuste provocatie. In zijn kleedkamer worden achteraf nog foto's genomen van Dylan met een enorme verjaardagstaart. Naast de aanhangers van Dylan, zijn Hugues Aufray en Johnny Hallyday er op te zien en ook Bruno Coquatrix, de eigenaar van de zaal. Die vond het hele gedoe maar niks. Dat was ook de mening van de Franse pers. Françoise Hardy: ”Na afloop gingen al die mensen - zijn aanhangers, de pers, Johnny Hallyday was er ook – allemaal gingen ze mee naar het George V waar Dylan logeerde. En hij vroeg mij alleen mee naar zijn kamer te gaan. En fier dat ik was! Al die mensen moesten daar achter blijven! Hij speelde twee nummers voor mij, die nog niet waren uitgebracht. Eéntje was ‘Just Like A Woman’, één van zijn beste nummers. Het ander was ook heel goed: ‘I Want You’. Ik was in de wolken.”Na nog een paar nachtclubs te hebben bezocht worden de opnamen van het concert beluisterd in het hotel. De Franse radio had opnamen gemaakt die vijf dagen later zouden worden uitgezonden. Dylan stelt echter zijn veto en de banden zijn nooit opgedoken, zelfs niet als bootleg.  De dag na het Parijse concert keert Dylan terug naar het Mayfair Hotel in Londen. The Beatles komen hem opnieuw opzoeken. En ook voor hen draait Bob Blonde On Blonde. Paul McCartney heeft acetates bij van ‘Tomorrow Never knows’. Bob reageert koeltjes: "Ik snap het. Jullie willen niet meer schattig zijn."John inviteert Dylan bij hem thuis. In het tekstboekje bij Biograph meldt Bob dat ze samen trachten een nummer te schrijven. “We draaiden een paar platen en praten wat, “ vertelt John Lennon. “Hij is een interessante kerel met goede ideeën We wissleden adressen uit en spraken af wat samen te doen, mar het kwam er nooit van. Hij zegt dat hij me wat gestuurd heeft, maar hij gebruikte een verkeerd adres en er is nooit iets aangekomen. Misschien dat we daarom goed konden opschieten: we zijn allebei nogal slordig.” Het befaamde concert in de Royal Albert Hall van London vindt plaats op 26 mei. The Rolling Stones zitten in het publiek. Aan de 9 minuten lange versie van ‘Like A Rolling Stone’ is duidelijk te merken dat Dylan er onder door gaat: gesloopt door slaapgebrek, te weinig eten en teveel drank en dope. De versie van ‘Visions of Johanna’ verschijnt op Biograph. De volgende ochtend om 7 uur worden Dylan en Lennon gefilmd door D.A. Pennebaker, terwijl ze in een wagen met chauffeur rondjes rijden rond Hyde Park in Londen. John is op zijn hoede en Bob kotsmisselijk.
John Lennon: “Ik was compleet paranoïde. Hij zei dat hij me in zijn film wilde, maar ik dacht: ‘Waarom? Wat? Hij gaat mij belachelijk maken’.” ‘s Avonds gaan Lennon en Harrison naar het tweede van Dylans befaamde concerten in de Royal Albert Hall. Wanneer die na zijn akoestische set, voor het tweede deel met the Hawks op het podium verschijnt wordt hij zoals overal door het publiek op boegeroep onthaald. John en George zijn het daar niet mee eens. “Laat hem! Houd uwe kop!”
Het blijkt Dylans laatste concert te zijn tot zijn come-back met The Band in januari '74.Na afloop van het concert, hebben Paul McCartney en Beatles assistent Neil Aspinall afgesproken met Bob in Dolly's Club. Ook Keith Richards en Brian Jones komen er bij zitten.  Ook de volgende dag brengen The Beatles door in Dylans hotelkamer, waar ze kijken naar de proefopnamen van Pennebaker’s film. De dag erna, 29 mei vliegen Bob en Sara naar Spanje, voor een vakantie.  * * * Na zijn terugkeer uit Europa koopt Dylan een eerste eigen huis: een woning van de Arts and Craftsmovement in Byrdcliffe, bij Woodstock. Het huis, Hi Di Ho, ligt hoog op een beboste berg. In de tuin is er een natuurlijke vijver, waarin kan worden gezwommen.  Al Aronowitz is er een regelmatige bezoeker met zijn vrouw en kinderen. "Ik bracht blikken mee met de laatste nieuwe  Hollywood successen, die ik kreeg van een vriendelijke New Yorkse filmmagnaat. Tijdens deze periode waren Bob en Sara onafscheidelijk. Hun liefde bloeide en Sara straalde. Het leek me dat ze met de dag mooier werd."

In juni 1966 wordt ‘I Want You’/’Just Like Tom Thumb's Blues’, op single uitgebracht. De b-kant is een live-opname van Liverpool en lange tijd de enige officiële opname van Dylan met The Band.

 * * * Tijdens een ritje in de buurt van het landgoed van Albert Grossman in Woodstock, op 29 juli 1966, komt Dylan met zijn Triumph motor ten val. “Ik was verblind door de zon.… eventjes was ik compleet blind. Ik panikeerde en remde hard. Het achterwiel blokkeerde en ik vloog… Mijn gezicht vol bloed en mijn nek deed fel pijn. Ik zag mijn leven voor mijn ogen voorbijflitsen… Het was een wonder dat ik het heb overleefd.
Sara volgde me met de auto en ze raapte me op.” 
Ze brengt hem onmiddellijk naar de praktijk van doctor Ed Thaler, zo’n 50 mijl verder. Daar blijft hij een week of zo. Ver weg van alle drukte en vooral spoorloos voor de pers.  In Kronieken legt Dylan kort uit: “Ik was gewond geraakt bij een motorongeluk, maar ik kwam er weer bovenop. De waarheid was dat ik uit de mallemolen wilde stappen.” 

Het ongelukje verschafte hem dan ook een welkom excuus om van een reeks jachtige tournees af te komen, die de geldbeluste manager Grossman voor hem had gepland. Dylan kon eindelijk rust vinden, herstellen van een langdurige amfetamine-psychose, die hem in de hectische jaren van klimmende roem en rusteloze creativiteit in de greep dreigde te krijgen. Eindelijk kreeg hij wat tijd om zich te wijden aan zijn vrouw Sara en hun jonge kinderen.

 

In Europa werd Dylan een legende. De roddelpers was nog niet zo ontwikkeld als tegenwoordig en er kwam weinig tot niets van Dylan naar buiten. Er werd gefluisterd dat hij dood was.

Page117