31-12-07

'Cancion Mixteca'

Cancion Mixteca

 decoration

Paris Texas

 

Een van DE cultfilms uit de jaren tachtig was Paris Texas. De Duitse regisseur Wim Wenders verfilmde een scenario van Sam Shepard en behaalde met hiermee de Gouden Palm op het filmfestival van Cannes in 1984.

 

Deze ongewone roadmovie verteld, veel meer in beelden dan in woorden, over de terugkeer van Travis, gespeeld door Harry Dean Staton. De man was vier jaar geleden verdwenen, maar duikt nu plots terug op uit de woestijn. Zijn broer Walt vangt hem op, net zoals die zich eerder ook al heeft ontfermd over zijn zoon Hunter. Die jongen bleef alleen achter nadat zijn moeder, Jane – een rol Nastassja Kinski – hem bij Walt had achtergelaten. 

Travis zelf kan geen verklaring geven over wat hij al die jaren heeft gedaan. Hij herinnert zich niets meer.

Langzaam proberen vader en zoon terug een relatie op te bouwen, waarna Travis op zoek gaat naar Jane in een poging het gezin te herenigen.

  

De soundtrack

 

De beide hoofdrolspelers zetten de prestaties van hun leven neer. Het desolate landschap is prachtig in beeld gebracht. Maar het is de soundtrack die de film op een hoger niveau tilt. Wim Wenders verklaarde ooit dat de film werd gedraaid met een camera en een gitaar!

 

En de man die de Texaanse woestijn verklankte met zijn gitaar was Ry Cooder.

 

Zijn inspiratie haalde hij bij ‘Dark Was The Night – Cold Was The Ground’ van Blind Willie Johnson. Een nummer dat hij omschreef als “een van de soulvolste transcendente stukken Amerikaanse muziek uit de 20ste eeuw”.

Het is een kreunende klaagzang over de kruising van Jesus Christus. De meester van de slidegitaar nam het woordenloze nummer op 3 december 1927 op in Dallas, Texas. Dat kreunen werd trouwens wel meer gedaan door tijdgenoten van Johnson als Robert Johnson (geen familie) en Skip James.

 

Cooder was wel zo fair om te verwijzen naar zijn inspiratiebron door de plaat af te sluiten met een coverversie van het bluesnummer.

 

Hier is Blind Willie Johnson: Dark WasThe Night - Cold Was The Ground 

 

De slide techniek laat toe twee noten te verbinden door ze in elkaar te laten overgaan. Daarvoor wordt een bottleneck gebruikt, aan klein metalen, koperen of glazen buisje dat over de vinger wordt geplaats en waarmee over de snaren van de gitaar wordt geschoven.

  

Een meesterlijk team

 

Cooder nam de soundtrack op in de Ocean Way Recording studio in Los Angeles met de hulp van Jim Dickinson en David Lindley.

 

Cooder werd in 1947 geboren in Los Angeles. Hij begon zijn carrière in de jaren zestig als gitarist bij Taj Mahal. Na een poosje te hebben deel uitgemaakt van Captain Beefheart’s Magic Band werd hij aangezocht door The Rolling Stones bij de band te komen spelen. Hij hielp hun bij de opname van Let It Bleed, maar verkoos een solocarrière. Daarbij legde hij de klemtoon op het terug opdiepen van oude Amerikaanse muziek en werkte samen met de beste, dikwijls vergeten, muzikanten.

Vanaf het begin van de jaren tachtig legde hij zich toe op het componeren en spelen van soundtracks.

 

Ook Jim Dickinson werkte voor the Rolling Stones. Maar hij is vooral de man die verantwoordelijk is voor het ontstaan van de folkrock. Hij was het die op het idee kwam om The Byrds  ‘Mr. Tambourine Man’ van Bob Dylan te laten spelen op de wijze van The Beatles.

 

Gitarist David Lindley werkt veel samen met Ry Cooder maar is ook gekend als rechterhand van Jackson Browne en Warren Zevon.

 

Hoewel alle tracks op de soundtrack, op het eerste gehoor, enkel gitaarstukjes lijken te zijn, blijkt bij herhaald luisteren dat er meer aan de hand is.

Natuurlijk staat Cooders slidegitaar centraal, maar op de achtergrond zijn er allerlei subtiele geluiden, die blijven nazinderen. Het zijn dikwijls niet meer dan wat hints van een akoestische gitaren, fiddles, stemmen of het aanslaan van enkele toetsen op een piano. Deze geluiden versterken nog het desolate gevoel van Cooders slidegitaarspel. Net als voor Travis in de film, lijkt er altijd wel iets of iemand in de verte te zijn. Iets dat hulp kan bieden of tenminste een aanwijzing.

  

'Cancion Mixteca'

 

Naast de cover van ‘Dark Was The Night – Cold Was The Ground’ staat er nog een cover op de soundtrack. Dat is 'Cancion Mixteca'.

 

In de film horen we een instrumentale versie in de scène waarbij Walt een Super 8-mm filmpje vertoond, in een poging om het geheugen van Travis terug te voeden. Het zijn beelden van een vakantie uit gelukkiger tijden. De scène vormt het keerpunt van het verhaal. 

 

Op de soundtrack staat een gezongen versie. Het enige nummer met zang, trouwens. Net zoals het even duurt eer zijn geheugen terugkeert, is de intro lang en instrumentaal. Pas na meer dan twee minuten komen dan de eerste aarzelende woorden.

 

Het is echter niet Ry Cooder die de zang voor zijn rekening neemt, zoals wel eens gedacht wordt. Dat laat hij over aan Harry Dean Staton, de acteur die de rol van Travis speelt. En die doet dat prachtig: langzaam en gedragen en gaandeweg met meer emotie: het verlangen naar het onbereikbare. De tekst is in het Spaans.

 

Que lejos estoy del suelo donde he nacido!

Inmensa nostalgia invade mi pensamiento;

Y al ver me tan sola y triste qual hoja al viento,

Quisiera llorar, quisiera morir de sentimiento.

 

Oh tierra del sol!, suspiro por verte

Ahora que lejos yo vivo sin luz, sin amor;

Y al verme tan sola y triste cual hoja al viento,

Quisiera llorar, quisiera morir de sentimiento.

  

Een beetje geschiedenis

 

'Cancion Mixteca' werd niet door Ry Cooder geschreven. Die eer komt toe aan José López Alvaréz. Arnold Reypens leert ons dat de oorspronkelijke versie in 1936 werd gebracht door de eerste Spaanssprekende zingende cowboy in Hollywood, Tito Guizar, in de Mexicaanse film Alla En El Rancho Grande.

 

'Cancion Mixteca' of 'Mixteeks lied' drukt de heimwee uit van de Mixteken, die heimwee hebben naar hun moederland, wanneer ze werken in den vreemde.

 

Volgens Wikipdeia zijn Mixteken of Ñudzahui een Indaans volk dat leeft in Mexico, in de staten Oaxaca, Guerrero en Puebla. Ze spreken Mixteeks en daarnaast ook Spaans.

  

Het volk dankt zijn naam aan de Azteken, die hen in het Nahuatl Mixtecah noemen, wat 'wolkenmensen' betekent. Ze wonen dan ook voornamelijk in het Sierra Mixteca (letterlijk: Mixtekengebergte), kortweg Mixteca, genoemd.

 

Tijdens de regering van Porfirio Díaz, president van Mexico van 1876 tot 1911, werden de Indianen, inclusief de Mixteken, als een achterlijk volk beschouwd dat zich diende aan te passen aan de beschaving of te verdwijnen. Daarom immigreerden velen, om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien, naar de oostelijke voorsteden van Mexico-stad en de staten Sonora en Neder-Californië, of zelfs over de grens naar Californië.

  

Heimwee naar huis

 

In "Canción Mixteca" beschrijft Velázquez de sterke roep van het moederland. Zo sterk dat de immigrant dreigt te sterven aan eenzaamheid en hartenpijn als hij niet kan terugkeren. De beelden die worden opgeroepen in het lied zijn sterk en diep, maar natuurlijk ook wat onrealistisch.

 

Ver weg ben ik van de plek waar ik geboren ben.

Ik word bevangen door immense nostalgische gevoelens.

Als ik zo alleen en verdrietig ben als een blad in de wind,

zou ik willen huilen en willen sterven van heimwee.

 

Oh, land van de zon ik verlang er naar je te zien.

ver weg leef ik nu zonder je licht en liefde.

Als ik zo alleen en verdrietig ben als een blad in de wind,

zou ik willen huilen en willen sterven van heimwee.

 

(De vertaling komt van de site van “Maria de Lourdes, de stem van Mexico”.)

 

"Canción mixteca" werd erg populair in Oaxaca, waar veel Mixtesen wonen. Het wordt er zowel gezongen op feestjes als  bij officiële gelegenheden. Er zijn dan ook tientallen, misschien wel honderden versies van het nummer opgenomen.

 

Hoewel het niet staat op Canciones de Mi Padre, een cd uit 1987 met traditionele Mexicaanse liedjes van Linda Ronstadt, is het wel terug te vinden op de gelijknamige dvd die werd opgenomen tijdens de bijbehorende tournee.

Dit is een heel andere versie dan die uit de film, veel dichter aanleunend bij de Mariachi muziek. 

  

Met Paris Texas maakte Ry Cooder een van de beste soundtrack albums van de jaren tachtig. De muziek is even mysterieus en intrigerend als Travis, de gewonde reiziger, zoals Harry Dean Stanton hem neerzet.

  

Dit is de filmversie, uit Paris Texas: Cancion Mixteca

 

En dit is Linda Ronstadt met haar live versie: Cancion Mixteca